TÜR DETAYI

Çöl çobanaldatanı

Egyptian Nightjar • Caprimulgus aegyptius
Türkiye için nadir tür
Çöl çobanaldatanı - Caprimulgus aegyptius kuş görseli © Ornito.org
Fiziksel özellikleri
Boy Boy 24–27 cm
Kanat Açıklığı Kanat Açıklığı 53–58 cm
Ağırlık Ağırlık 80 gr
Görüldüğü İller
Çöl çobanaldatanı Türkiye dağılım haritası
İllere göre görüldüğü aylar
İllere göre görüldüğü aylar
Türün sesi
Türün videoları
Videolar (0)
Görülme durumu
Türkiye’de rastlantısal kayıtlarla görülen tür
Koruma Durumu
IUCNBERNCITESMAKOSB
LCEk-II---
Kod Açıklamaları >

Yayılışı

Çöl çobanaldatanı, Kuzey Afrika ile Orta Doğu ve Orta Asya'nın kurak bölgelerinde, birbirinden kopuk alanlar halinde yayılış gösterir. Batıdaki popülasyonları Kuzeybatı Afrika'da, doğudakiler ise Mısır ve Orta Doğu'dan İran, Pakistan ve Kazakistan'a uzanan geniş bir coğrafyada bulunur. Göçmen popülasyonlar üreme döneminin ardından Afrika'ya yönelir; Sahra'nın güneyindeki Sahel kuşağı önemli kışlama alanları arasındadır. Bununla birlikte bütün popülasyonlar aynı göç davranışını göstermez; bazı bölgelerde yerleşik veya kısmen göçmen bireyler de bulunur. Arap Yarımadası'nda ilkbahar ve sonbahar geçişlerinin yanı sıra yaz ve kış kayıtları da alınmıştır. Türkiye'de rastlantısal görülen bir türdür; düzenli bir yaz ziyaretçisi veya yaygın bir üreyen kuş olarak değerlendirilmez. Gece etkin olması, gündüzleri zeminde hareketsiz dinlenmesi ve çevresiyle bütünleşen tüyleri nedeniyle bulunduğu yerlerde kolayca gözden kaçabilir. Dağılımını değerlendirirken gözlemlerin azlığının her zaman gerçek yokluğu göstermediği dikkate alınmalıdır.

Tanımlanması ve Fiziksel Özellikleri

Yaklaşık 24–27 cm uzunluğunda, uzun kanatlı ve uzun kuyruklu bir gece kuşudur. Ağırlığı yaklaşık 80 gramdır. Genel görünümü açık kum rengi, boz, krem ve kahverengi tonlarının oluşturduğu ince desenli bir yapıdadır. Baş, sırt ve kanat örtülerindeki küçük benekler, çizgiler ve dalgalı desenler kuru zeminde güçlü bir kamuflaj sağlar. Alt tarafı açık krem veya beyazımsı renkte, ince enine çizgilidir. Baş büyük ve yassı, gözler iri ve koyudur. Gagası küçük görünmesine rağmen ağız açıklığı oldukça geniştir; ağız kenarlarında belirgin kıllar bulunur. Bacaklarının kısa olması nedeniyle yerde gövdesini alçakta ve yatay biçimde tutar. Çobanaldatana göre çoğunlukla daha soluk ve daha kum renginde görünür. Kanatları ve kuyruğu görece uzun, alt kanatları açık renkli, kanat uçları daha koyudur. Çobanaldatan erkeğinde görülen belirgin beyaz kanat lekeleri ve beyaz kuyruk köşeleri bu türde aynı şekilde dikkat çekmez. Işık ve tüy aşınması renk algısını değiştirebildiğinden tanımlamada yalnızca soluk renge güvenilmemelidir. Uçuş silueti, kanat ve kuyruk işaretleri birlikte değerlendirilmelidir. Ötüşü düzenli aralıklarla tekrarlanan kaba, boğuk ve mekanik notalardan oluşur.

Habitat

Çöl çobanaldatanı açık çöller, yarı çöller ve kurak bozkırlarda yaşar. Kumlu veya taşlı, çoğunlukla düz araziler ile seyrek çalıların ve dağınık ağaçların bulunduğu açık ortamları kullanır. Sık ve kapalı ormanlardan çok görüş alanının açık olduğu kurak arazilerle ilişkilidir. Vadiler, çöl çalılıkları ve su kaynaklarının çevresindeki seyrek bitkili alanlarda da görülebilir. Gündüz dinlenme alanları ile gece beslenme alanları farklı özellikler taşıyabilir; böceklerin bulunduğu alanların yakınındaki kuru zeminler dinlenmek için kullanılabilir. Gün boyunca yerde veya alçak çalıların yanında hareketsiz kalarak kamuflajından yararlanır. Ölü Deniz çevresindeki izleme araştırmaları, gündüz dinlenmek için son derece kuru alanları kullanabildiğini göstermiştir. Bu nedenle yalnızca sulanan veya yeşil alanların araştırılması türün gözden kaçmasına yol açabilir. Gösterişli bir yuva yapmaz; yumurtalarını zemindeki küçük ve açık bir çukura bırakır. Genellikle iki yumurta bulunur. Kuluçkadaki kuşun ve yavruların çevreyle bütünleşen görünümü korunmalarında önemlidir. Yerde dinlenmesi ve yuvalaması nedeniyle araç geçişi, zeminin bozulması ve kuşların sürekli uçurulması kullandığı alanlarda rahatsızlık yaratabilir.

Beslenme

Çöl çobanaldatanı ağırlıklı olarak gece uçan böceklerle beslenen bir hava avcısıdır. Güveler beslenmesinde önemli yer tutar; diğer uçan böcekleri de tüketir. Avlanma etkinliği alacakaranlıkta ve gece belirginleşir. Gündüzleri uzun süre hareketsiz dinlenen kuş, hava karardığında açık alanlar üzerinde avlanma uçuşlarına çıkar. Küçük görünen gagasına karşılık geniş açılabilen ağzı, böcekleri uçuş sırasında yakalamasını kolaylaştırır. Ağız çevresindeki kıllar da bu beslenme biçimiyle ilişkili özelliklerindendir. Uçarken kanat çırpışlarını süzülmelerle birleştirir ve havadaki avına yönelmek için uçuş doğrultusunu değiştirir. Beslenme alanının seçilmesinde uçan böceklerin varlığı temel öneme sahiptir. Bu nedenle gece avlandığı yer ile gündüz saklandığı kuru alan her zaman aynı değildir. Suya yakın veya bitki örtüsünün bulunduğu kesimler böcek sağlayabilirken, yakındaki çıplak ve kurak zeminler dinlenmek için kullanılabilir. Türün yaşam alanı değerlendirilirken bu farklı gereksinimler birlikte ele alınmalıdır. Gece avlanmaya uygun açık alanlarla güvenli dinlenme ve yuvalama zeminlerinin birbirine yakın bulunması, kullandığı çevrenin önemli bir özelliğidir.