TÜR DETAYI

Büyük Yelkovan

Great Shearwater • Ardenna gravis
Türkiye için nadir tür
Büyük Yelkovan - Ardenna gravis kuş görseli © Ornito.org
Fiziksel özellikleri
Boy Boy 43–51 cm
Kanat Açıklığı Kanat Açıklığı 100–118 cm
Ağırlık Ağırlık 670–995 gr
Görüldüğü İller
Büyük Yelkovan Türkiye dağılım haritası
İllere göre görüldüğü aylar
İllere göre görüldüğü aylar
Türün sesi
Türün videoları
Videolar (0)
Görülme durumu
Türkiye’de rastlantısal kayıtlarla görülen tür
Koruma Durumu
IUCNBERNCITESMAKOSB
LCEk-III---
Kod Açıklamaları >

Yayılışı

Büyük yelkovan, Güney Atlantik’teki az sayıdaki adada üreyen ve üreme dönemi dışında Kuzey Atlantik’e kadar ulaşan uzun mesafeli göçmen bir deniz kuşudur. Başlıca üreme alanları Tristan da Cunha takımadalarındaki Inaccessible ve Nightingale adaları ile Gough Adası’dır; Falkland Adaları’nda da küçük bir üreme kolonisi bulunur. Güney Yarımküre’nin ilkbahar ve yaz aylarında ürer, ardından ekvatoru aşarak kuzeye yönelir. İlkbaharda başlayan kuzey yolculuğu çoğunlukla Atlantik’in batı kesiminden ilerler; yazın Kuzey Amerika’nın doğu kıyıları açıklarında yoğunlaşabilir. Daha sonra Kuzey Atlantik boyunca doğuya yayılarak Avrupa açıklarına ve Biskay Körfezi’ne ulaşır. Sonbaharda güneye dönmesiyle Atlantik üzerinde genel olarak saat yönünde ilerleyen geniş bir göç döngüsü oluşur. Üremeyen bireyler kuzeyde daha uzun süre kalabilir. Ana yayılış alanı Atlantik olmakla birlikte başka okyanuslarda da seyrek kayıtları vardır. Geniş deniz alanlarında dolaşmasına rağmen üremesinin birkaç adada yoğunlaşması, bu kolonileri türün yaşam döngüsü açısından özellikle önemli kılar.

Tanımlanması ve Fiziksel Özellikleri

Uzun ve nispeten düz kanatlı, güçlü gövdeli, koyu başlıklı bir yelkovandır. Başın üstündeki koyu kahverengi başlık göz hizasının altına kadar iner ve beyaz boğazla belirgin bir karşıtlık oluşturur. Boynun arkasındaki açık renkli yakalık, sırtın ve kanat üstlerinin boz kahverengi görünümünden ayrılır; ancak yakalığın belirginliği yaşa ve mevsime göre değişebilir. Sırt ve omuz teleklerinin açık kenarları üst tarafta pullu bir desen meydana getirir. Kuyruk koyudur ve kuyruk sokumu çevresindeki dar beyaz kuşak önemli tanı özelliklerinden biridir. Alt taraflar çoğunlukla beyazdır; karında değişken büyüklükte kahverengi bir leke bulunur. Kanat altlarında koyu kenarlar ve düzensiz kahverengi işaretler görülebilir. Gaga ince, koyu gri veya siyaha yakın renkte ve uçta kancalıdır. Bacaklar pembemsi gri, gözler koyudur. Uçuşunda kısa kanat çırpışlarını uzun süzülmeler izler; kuvvetli rüzgârda yükselerek geniş yaylar çizebilir. Boz yelkovanlardan koyu gagası, belirgin başlığı ve kuyruk dibindeki beyaz kuşakla ayrılır. Teşhiste karın lekesi dâhil bütün desenlerin birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Habitat

Yaşamının büyük bölümünü denizde geçirir ve karaya esas olarak üremek için çıkar. Üreme dönemi dışında serin, besin bakımından zengin sularda; kıta sahanlıkları, sahanlık yamaçları ve denizaltı bankları çevresinde yoğunlaşabilir. Göç sırasında sıcak tropikal sulardan da geçer. Uygun rüzgâr ve fırtına koşullarında kıyıdan görülebilse de temel yaşam ortamı açık denizdir. Deniz üzerinde sürüler hâlinde beslenebilir veya su yüzeyinde topluca dinlenebilir. Üreme kolonilerini uzak okyanus adalarında, yuva tüneli açılmasına uygun toprak bulunan yamaçlarda kurar. Sık ot kümeleri, eğrelti örtüsü ve alçak ağaçlık alanların altındaki toprak oyukları ile kaya çatlakları yuva yeri olarak kullanılabilir. Kolonilerdeki hareketlilik özellikle gece artar. Genellikle tek beyaz yumurta bırakır; kuluçka yaklaşık 55 gün sürer ve yavrunun beslenmesine her iki eş katılır. Ebeveynler denizde topladıkları besinleri yuvaya taşır; yavru yaklaşık üç ay sonra uçabilecek duruma gelir. Üreme alanlarının sınırlı olması nedeniyle bu adalardaki rahatsızlık ve habitat kaybı, denizde geniş bir alana yayılmış popülasyonu da etkileyebilir.

Beslenme

Büyük yelkovan başlıca küçük balıklar, kalamarlar ve kabuklularla beslenir. Besinlerin oranı bulunduğu deniz alanına, mevsime ve avın ulaşılabilirliğine göre değişir. Kuzeybatı Atlantik’te kum yılanbalıkları gibi sürü oluşturan balıklar önemli besin kaynakları arasında yer alır. Avını su yüzeyinden toplayabildiği gibi havadan suya dalarak veya yüzeyden dalışa geçerek de yakalar. Su altında kanatlarını kullanarak ilerler ve avını takip eder; yakaladığı besini yüzeye çıkararak yutabilir. Beslenme çoğunlukla gündüz gerçekleşir, ancak alacakaranlıkta ve geceleri de avlanabilir. Balina ve yunusların çevresinde, yüzeye yaklaşan balıklardan yararlanarak beslenen bireyler görülebilir. Balıkçı teknelerini düzenli olarak takip eder ve denize bırakılan balık parçalarını tüketir. Böyle durumlarda kalabalık gruplar oluşabilir ve kuşlar besin için birbirleriyle rekabet edebilir. Beslenme alanlarının dağılımı denizdeki hareketlerini doğrudan etkiler; uygun avın yoğunlaştığı sahanlık ve bank çevrelerinde uzun süre kalabilir. Yüzeyden besin toplama davranışı sırasında plastik parçaları da yutabildiğinden, deniz kirliliği tür için önemli bir baskı oluşturur