Karagerdanlı ardıç

Karagerdanlı Ardıç, kuzey ve orta Asya'nın geniş bir bölümünde üreyen, kış aylarında daha güneye ve batıya hareket eden göçmen bir ardıç türüdür. Üreme alanları Ural Dağları'nın doğusundan Batı ve Orta Sibirya üzerinden Yenisey havzasına ve çevresindeki tayga kuşağına kadar uzanır. Sonbaharda güneye yönelen kuşlar Orta Asya, İran, Afganistan, Pakistan ve Hint alt kıtasının kuzey kesimlerinde kışlar. Normal göç yollarının batısına sapan bireyler Kafkasya, Orta Doğu ve Avrupa'da nadir ziyaretçi olarak görülebilir. Türkiye türün ana dağılım alanının batısında yer alır ve Karagerdanlı Ardıç ülkemizde nadir bir kış konuğu ve geçiş kuşudur. Kayıtlar daha çok sonbahar sonundan ilkbahar başına kadar olan dönemde gerçekleşir. Tek bireyler görülebileceği gibi Öter Ardıç, Kızıl Ardıç veya Karatavuk gibi diğer ardıçların bulunduğu meyveli ağaçlık ve çalılıklarda onlara eşlik edebilir. Sert kış koşulları ve kuzeydeki besin kaynaklarının durumu bazı yıllarda normal kışlama alanlarının dışına çıkan bireylerin sayısını etkileyebilir.

Karagerdanlı Ardıç güçlü gövdeli, orta uzunlukta kuyruklu ve tipik ardıç yapısına sahip bir kuştur. Erişkin erkeğin en belirgin özelliği yüzün alt bölümünden boğaza ve göğsün üst kısmına kadar uzanan geniş siyah alandır. Başın tepesi, ense ve sırt genel olarak soğuk gri tonlardadır; siyah boğaz ile gri üst taraf arasında güçlü bir kontrast oluşur. Karın beyazımsı, böğürler gri veya hafif kahverengimsi olabilir. Gaga çoğunlukla koyu, alt gaga tabanı daha açık tonlu; bacaklar kahverengimsidir. Dişide siyah boğaz alanı erkeğe göre çok daha zayıf ve parçalıdır; boğaz ile göğüste koyu benek ve çizgiler bulunabilir. Baş ve üst taraf daha kahverengimsi-gri görünür. Genç bireyler de daha kahverengi ve desenlidir. Tüy aşınması ve yaş nedeniyle özellikle kışın bireyler arasında önemli görünüş farklılıkları görülebilir. Uçuşu güçlü ve doğrudandır; yerde dik duruşla ilerler, kısa koşuların ardından durup çevresini kontrol eder. Kızıl Ardıçla geçmişte yakın taksonomik ilişki içinde değerlendirilmiş olsa da erişkin Karagerdanlı Ardıcın siyah boğaz ve göğsü, kızılımsı boğazlı bireylerden belirgin biçimde ayrılır. Dişi ve gençlerde teşhis daha dikkatli yapılmalı; boğaz deseni, üst taraf rengi ve genel yapı birlikte değerlendirilmelidir. Çağrıları diğer büyük ardıçların sert temas seslerini andırabilir; ötüşü üreme alanlarında melodik fakat oldukça sade ardıç cümlelerinden oluşur.

Karagerdanlı Ardıç üreme döneminde Sibirya'nın tayga kuşağındaki açık ve yarı açık ormanları kullanır. İğne yapraklı ve karışık ormanların kenarları, açıklıklar, nehir vadilerindeki ağaçlıklar, seyrek ormanlar ve çalılıklarla bölünmüş nemli alanlar başlıca üreme habitatlarıdır. Yoğun ve kesintisiz kapalı ormanlardan çok, ağaçlarla açık beslenme alanlarının bir arada bulunduğu mozaik yapıdaki çevrelerden yararlanır. Yuva çoğunlukla ağaç veya büyük çalı üzerinde, gövdeye ya da sağlam bir dal çatalına yerleştirilir. Ot, ince dal, kök ve bitkisel materyalle hazırlanan yuva iç kısmında çamurlu bir tabakayla sağlamlaştırılabilir. Kışlama döneminde habitat seçimi belirgin biçimde genişler. Açık ormanlar, orman kenarları, çalılıklar, meyve bahçeleri, nehir vadileri, tarım arazilerinin ağaçlı sınırları, parklar ve yabani meyvelerin bulunduğu bahçeler kullanılabilir. Özellikle ardıç, alıç ve benzeri meyveli ağaç ve çalıların bulunduğu alanlar kışın kuşları çekebilir. Türkiye'deki nadir bireylerin aranmasında diğer ardıçların toplandığı meyveli koruluklar, parklar, bahçeler ve açık ağaçlık alanlar önemlidir. Rahatsız edildiğinde çoğunlukla yakındaki yüksek bir ağaca çekilir ve güvenli hale geldiğinde yeniden yere inerek beslenmeye devam eder.

Karagerdanlı Ardıç hem hayvansal hem de bitkisel besinlerden yararlanır ve diyeti mevsime göre değişir. İlkbahar ve yaz aylarında böcekler, böcek larvaları, kınkanatlılar, tırtıllar, solucanlar ve diğer küçük omurgasızlar ağırlık kazanır. Yerde beslenirken kısa koşular yapıp durarak toprağı ve yaprak örtüsünü dikkatle araştırır. Sonbahar ve kış aylarında meyveler beslenmede çok daha önemli hale gelir. Ardıç, alıç ve farklı yabani çalıların meyvelerinin yanı sıra uygun bahçelerde bulunan meyvelerden de yararlanabilir. Kışın diğer ardıç türleriyle aynı meyveli ağaç ve çalılarda beslenmesi mümkündür. Besin kaynakları azaldığında daha geniş alanlarda dolaşarak yeni meyve ve omurgasız kaynakları arar.