Kaya Serçesi

Kaya Serçesi, Güney Avrupa ve Kuzeybatı Afrika'dan Anadolu, Kafkasya, Orta Doğu ve Orta Asya üzerinden Moğolistan ile Çin'in batısına kadar uzanan geniş fakat parçalı bir yayılışa sahiptir. Batıda İber Yarımadası, Akdeniz adaları ve Kuzey Afrika'da; Avrupa'da İtalya ve Balkanlar'da bulunur. Doğuya doğru Türkiye, Kafkasya, İran ve Orta Asya'nın kurak dağ kuşaklarını izler. Yayılışının batısındaki toplulukların çoğu yerleşiktir; Asya'daki bazı popülasyonlar kışın daha güneye veya yüksek dağlardan alçak kesimlere hareket eder. Türkiye'de yerleşik ve üreyen bir türdür. Uygun kayalık ve açık habitatların bulunduğu İç, Doğu ve Güneydoğu Anadolu ile Ege ve Akdeniz'in bazı kesimlerinde görülür; yerel olarak başka bölgelerde de bulunabilir. Eski taş yapılar ve açık tarım alanları çevresinde de yaşayabilir. Üreme dönemi dışında sürüler oluşturabilir. Yerleşik bireyler yıl boyunca aynı çevrede kalabilse de kar ve besin koşulları yüksek kesimlerde kısa mesafeli hareketlere yol açabilir.

Kaya Serçesi iri ve güçlü yapılı bir serçeyi andırır; genel tüy rengi gri-kahverengi, kum rengi ve açık krem tonlarının karışımıdır. Başın üstü ve sırt koyu çizgili, alt taraflar daha açık ve görece sadedir. Baş deseni belirgindir: açık renkli geniş kaş çizgisi, koyu göz çizgisi ve tepe yanlarındaki koyu çizgiler yüze çizgili bir görünüm verir. En karakteristik özelliği boğazın ortasındaki küçük sarı lekedir. Bu leke tüyler arasında kısmen gizlenebilir. Erkek ve dişi birbirine oldukça benzer. Üreme döneminde boğazdaki sarı alan her iki eşeyde de bulunur ve sosyal iletişimde görsel işaret olabilir. Gaga konik ve güçlü olmakla birlikte tipik Passer serçelerinin gagasından biraz daha uzun ve ince görünebilir. Kuyruk nispeten kısa, kanatlar uzundur. Uçuşta kuyruk ucundaki açık renkli lekeler ve kanattaki açık desenler teşhise yardımcı olabilir. Genç kuşlar erişkinlerden daha soluk ve belirsiz desenlidir; boğazdaki sarı leke gelişmemiş veya zor seçilir durumda olabilir. Yerde yürür ve sıçrar; kaya, çit ve tellere konar. Üreme dönemi dışında sosyal davranır ve sürüler halinde beslenebilir. Sesi türün fark edilmesinde önemlidir; çağrısı burundan gelen, sert ve gıcırtılı bir tonda olup ötüşü tekrarlanan kısa, hırıltılı ve cıvıltılı ses dizilerinden oluşur.

Kaya Serçesi açık, kuru ve taşlık peyzajlara uyum sağlamış bir türdür. Kayalık dağ yamaçları, taşlık bozkırlar, seyrek çalılıklar, kuru vadiler, uçurum çevreleri ve kısa bitki örtülü yüksek düzlükler başlıca doğal habitatlarıdır. Tamamen çıplak kayalara bağımlı değildir; açık tarım arazileri, bağlar, zeytinlikler, otlaklar ve kayalıklarla iç içe geçmiş geleneksel kırsal peyzajlarda da yaşayabilir. Yoğun ve kapalı ormanlardan genellikle kaçınır. Açık beslenme alanlarıyla uygun yuva boşluklarının birlikte bulunması önemlidir. Yuvasını kaya çatlaklarına, uçurum oyuklarına, taş duvarlara, eski binalardaki deliklere ve zaman zaman ağaç kovuklarına kurabilir. Uygun yuva kutularını da kullanabilir. Yuva kuru ot, kökçük ve bitki saplarından hazırlanır; iç kısmına daha ince otlar, tüy, yün ve benzeri yumuşak malzemeler taşınır. Bazı bölgelerde gevşek koloniler halinde yuvalanabilir.

Kaya Serçesinin beslenmesinde yılın büyük bölümünde çeşitli bitki tohumları ve tahıllar önemli yer tutar. Çıplak toprakta ve seyrek bitkiler arasında yerdeki tohumları toplar. Sonbaharda meyve ve küçük yemişlerden de yararlanabilir. İlkbahar ve yaz aylarında böceklerin payı belirgin biçimde artar; özellikle çekirgeler, kınkanatlılar, tırtıllar ve diğer küçük omurgasızlar tüketilir. Üreme döneminde yavruların beslenmesinde hayvansal besinler çok daha önemlidir ve erişkinler yuvaya sık sık böcek ve larva taşır. Zaman zaman havadaki böcekleri kısa uçuşlarla yakalayabilir. Üreme dışında sürüler halinde yerde beslenir; hasat sonrası tarlalarda daha büyük topluluklar oluşabilir. Mevsimsel olarak hem bitkisel hem hayvansal kaynaklardan yararlanabilmesi, kurak ve değişken dağ ortamlarında yaşamasını kolaylaştırır.