Kır Kırlangıcı

Kır Kırlangıcı, dünyadaki en geniş yayılışa sahip kırlangıç türlerinden biridir. Avrupa, Kuzey Afrika, Asya ve Kuzey Amerika’nın büyük bölümünde ürer; sonbaharda güneye göç ederek Sahra Altı Afrika, Güney ve Güneydoğu Asya, Orta ve Güney Amerika ile Avustralya’nın kuzeyindeki uygun alanlarda kışlar. Uzun mesafeli bir göçmendir ve bazı popülasyonlar üreme ve kışlama alanları arasında binlerce kilometre yol kat eder. Türkiye’de yaygın bir yaz göçmeni ve geçit kuşudur; hemen bütün bölgelerde uygun habitatlarda ürer. İlk bireyler çoğunlukla mart ayında görülmeye başlar, nisan ayında gelişler belirgin biçimde artar. Yaz sonunda aile grupları birleşerek sürüler oluşturur ve ağustos-ekim döneminde güneye göç yoğunlaşır. Göç öncesinde sazlıklarda, sulak alanların çevresinde ve elektrik tellerinde yüzlerce, bazen binlerce birey bir araya gelebilir. İlkbahar ve sonbahar göçlerinde Türkiye, Avrupa ile Afrika ve Asya arasındaki önemli geçiş alanlarından biridir. Ilıman geçen yıllarda az sayıda bireyin normal göç dönemlerinin dışında görülmesi mümkündür.

Yaklaşık 17–19 cm uzunluğunda, 32–35 cm kanat açıklığında ve genellikle 16–22 gram ağırlığında ince, zarif yapılı bir kırlangıçtır. En karakteristik özelliği uzun ve derin çatallı kuyruğudur; erişkinlerde dış kuyruk telekleri ince ve uzun uzantılar oluşturur. Alın ve boğaz koyu kızıl-kestane, başın üstü, sırt ve kanatlar parlak lacivert-siyahtır. Göğsün üst kısmında koyu bir bant bulunur; alt tarafları kremden açık pembemsi-beje kadar değişebilir. Kuyruk teleklerinde uçuş sırasında görülebilen beyaz lekeler vardır. Erkek ve dişi birbirine benzer, ancak erkeğin kuyruk uzantıları genellikle daha uzundur. Genç bireylerin renkleri daha mattır; alın ve boğaz daha soluk, kuyruk daha kısa ve çatallanma daha az belirgindir. Uzun sivri kanatları son derece çevik bir uçuş sağlar. Havada ani yön değişiklikleri, hızlı dalışlar ve alçak süzülmeler yapabilir. Çoğu zaman tarla veya su yüzeyinin hemen üzerinde uçar. Dinlenirken teller, çitler ve açıkta bulunan ince dallar üzerinde sıralanması karakteristiktir.

Kır Kırlangıcı açık alanlarla güçlü biçimde bağlantılıdır. Tarım arazileri, çayırlar, meralar, otlaklar, köy çevreleri, sulak alanlar, göl ve akarsu kıyıları başlıca yaşam ortamlarıdır. Beslenebilmesi için geniş açık uçuş alanlarının, yuva yapabileceği korunaklı yapıların ve yuva malzemesi sağlayacak çamurlu alanların bir arada bulunması önemlidir. İnsan yerleşimlerine iyi uyum sağlamış bir türdür ve günümüzde yuvalarının büyük bölümünü ahırlar, samanlıklar, depolar, evlerin saçak altları, köprüler, menfezler ve benzeri yapılarda kurar. Yuva çamur ve bitki parçalarının küçük parçalar halinde üst üste eklenmesiyle yapılan açık bir çanak biçimindedir ve içi kuru otlarla ve tüylerle döşenir. Aynı yuva sonraki yıllarda onarılarak yeniden kullanılabilir. Genellikle 3–7 yumurta bırakır; kuluçka yaklaşık 12–17 gün sürer. Uygun iklim ve besin koşullarında aynı mevsimde iki kez üreyebilir. Üreme dönemi sonunda büyük gruplar halinde sazlıklarda ve sulak alanların çevresinde ortak geceleme alanları oluşturabilir.

Beslenmesinin hemen tamamını uçan böcekler oluşturur. Sinekler, sivrisinekler, kınkanatlılar, kanatlı karıncalar, arılar, yaban arıları, kelebekler ve güveler başlıca avları arasındadır. Besinini büyük ölçüde havada yakalar ve uçuş yeteneği sayesinde son derece çevik bir hava avcısıdır. Genellikle diğer kırlangıç türlerinden daha alçakta avlanır; tarlaların, çayırların ve su yüzeylerinin birkaç metre üzerinde ileri geri uçarken böcekleri toplar. Böceklerin yüksekliğine bağlı olarak zaman zaman daha yüksek seviyelere çıkabilir. Tarım makinelerinin, otlayan sığırların ve diğer büyük hayvanların çevresinde uçuşarak bunların hareketiyle havalanan böceklerden yararlanması sık görülür. Yağışlı veya soğuk havalarda uçan böceklerin azalması beslenmesini zorlaştırır; bu dönemlerde duvar veya bitki yüzeyindeki hareketsiz böcekleri de alabilir. Suyu çoğunlukla yere konmadan, su yüzeyine alçalıp gagasını kısa süre suya değdirerek içer. Benzer şekilde uçuş sırasında su yüzeyine temas ederek yıkanabilir. Yavrular da büyük ölçüde ebeveynlerin havada yakaladığı böceklerle beslenir.