Kızıl Akbaba

Kızıl Akbaba, Güney Avrupa, Kuzey Afrika’nın bazı kesimleri, Anadolu, Kafkasya, Orta Doğu ve Orta Asya boyunca parçalı fakat geniş bir yayılışa sahip iri bir akbaba türüdür. Avrupa’daki önemli popülasyonları İber Yarımadası ve Balkanlar’da bulunurken doğuya doğru Türkiye üzerinden Kafkasya ve Orta Asya’ya uzanır. Bazı bölgelerde yerleşik karakter gösterirken özellikle genç bireyler üreme alanlarından çok uzaklara dağılabilir. Türkiye türün önemli üreme ve yaşam alanlarından biridir. Ege ve Akdeniz’in dağlık kesimleri, İç Anadolu’nun güneyi, Toroslar, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’daki uygun kayalık bölgelerde görülür. Üreme kolonilerinin çevresinde yıl boyunca bulunabilen erişkinlere karşılık genç kuşlar besin ararken yüzlerce kilometrelik hareketler gerçekleştirebilir. Türkiye’deki geniş hayvancılık alanları, açık dağlık araziler ve sarp kayalıklar türün beslenme ve yuvalama ihtiyaçlarını karşılayan önemli yaşam ortamlarıdır.

Kızıl Akbaba, çok geniş kanatları, iri gövdesi ve gövdeye oranla küçük görünen başıyla kolay tanınan heybetli bir yırtıcıdır. Erişkinlerin gövdesi açık kahverengi ile kızıl-kum rengi arasında değişir; kanat uçuş telekleri ve kuyruk belirgin biçimde daha koyudur. Baş ve uzun boyun beyazımsı ince hav tüyleriyle kaplıdır. Boynun dibinde açık renkli, kabarık tüylerden oluşan belirgin bir yakalık bulunur. Gaga güçlü, açık renkli ve uç kısmı keskin biçimde kancalıdır. Genç bireyler erişkinlerden daha koyu kahverengidir; boyun yakalığı daha kahverengi ve dağınık görünür. Yaş ilerledikçe gövde rengi açılır ve erişkinlerin açık renkli yakası belirginleşir. Uçuşta uzun, çok geniş ve uçları belirgin biçimde parmaklı kanatları karakteristiktir. Kuyruğu kısa ve yuvarlağa yakın görünür. Kanatlarını çoğunlukla hafif yukarı kaldırarak süzülür ve uygun hava koşullarında uzun süre hiç kanat çırpmadan ilerleyebilir. Kara Akbaba’dan daha açık renkli gövdesi, açık baş ve boynu, daha belirgin iki tonlu kanat görünümü ve farklı uçuş siluetiyle ayrılır. Yerde ağır görünmesine karşın havada son derece etkili ve ekonomik bir süzücüdür.

Kızıl Akbaba dağlık, kayalık ve geniş açık arazilerin birlikte bulunduğu bölgeleri tercih eder. Üreme için sarp kayalık duvarlar, kanyonlar, uçurumlar ve insan erişiminin güç olduğu kaya çıkıntıları temel gereksinimidir. Yuvalar genellikle korunaklı kaya raflarına, oyuklara veya küçük mağara girişlerine yapılır. Aynı kayalıkta çok sayıda çiftin yuvalamasıyla koloniler oluşabilir ve uygun alanlar uzun yıllar boyunca kullanılabilir. Yuva dallar, kuru otlar ve çeşitli bitkisel materyallerle hazırlanır. Genellikle tek yumurta bırakılır; yavrunun gelişim süresi uzun olduğundan üreme alanındaki insan rahatsızlığı ciddi sorun yaratabilir. Beslenme alanları yuvalama kayalıklarından çok daha geniştir. Bozkırlar, dağ meraları, yaylalar, açık vadiler ve geleneksel hayvancılığın sürdürüldüğü seyrek ağaçlı araziler düzenli olarak kullanılır. Yükselen sıcak hava akımlarından yararlanması günlük hareketlerinde büyük önem taşır. Sabahları havanın ısınmasıyla oluşan termalleri kullanarak yükselir ve fazla enerji harcamadan geniş alanlarda besin arar. Koloni çevresindeki sessiz ve geniş açık alanların korunması da uzun vadeli üreme başarısını destekler.

Kızıl Akbaba neredeyse tamamen leşle beslenen uzmanlaşmış bir türdür. Besinlerinin büyük bölümünü koyun, keçi, sığır gibi evcil hayvanlarla yabani memelilerin leşleri oluşturur. Özellikle leşin yumuşak dokularını ve iç organlarını tüketmeye uyarlanmıştır. Güçlü görme yeteneğiyle yüksekten açık araziyi tarar; yerde toplanan kargalar veya alçalmaya başlayan diğer akbabaların hareketlerinden de yararlanır. Bir bireyin leşe inişi kısa sürede başka akbabaların aynı noktada toplanmasına yol açabilir. Beslendikten sonra kursağında yiyecek taşıyabilir ve yavrusunu yuvada geri çıkarılan besinle besler. Leşleri hızla tüketmesi sayesinde ekosistemde önemli bir temizleyici görevi görür. Zehirli yemler, kirlenmiş hayvan leşleri ve besin kaynaklarının azalması tür için başlıca riskler arasındadır.