Kızılgerdanlı Dalgıç

Kızılgerdanlı Dalgıç, dalgıçgillerin en kuzey enlemlere yayılmış türlerinden biridir. Üreme alanları Kuzey Amerika’nın Alaska ve Kanada kesimlerinden Grönland, İzlanda ve Britanya Adaları’nın kuzeyine; İskandinavya’dan kuzey Rusya ve Sibirya üzerinden Bering Denizi çevresine kadar uzanan Arktik ve subarktik kuşağı kapsar. Tundra ve kuzey tayga bölgelerindeki küçük göl ve göletlerde ürer. Üreme dönemi sona erdiğinde büyük bölümü güneye göç ederek Kuzey Atlantik, Kuzey Denizi, Baltık, Avrupa kıyıları, kuzey Pasifik ve daha güneydeki ılıman denizlerde kışlar. Türkiye’de üremeyen, esas olarak kış göçmeni ve geçit kuşu niteliğindedir. En düzenli olarak Karadeniz kıyılarında görülür; Marmara Denizi’nde de kış konuğudur. Ege ve Akdeniz kıyılarında daha seyrek olmak üzere kaydedilir. Türkiye’deki gözlemlerin çoğu sonbahar sonundan ilkbahara kadar gerçekleşir.

Dalgıçların en küçük ve en narin yapılı türüdür. Yaklaşık 55–69 cm boya, 90–116 cm civarında kanat açıklığına ulaşır. Gövdesi uzun ve ince, boynu zarif, başı küçükçe; gagası ince, sivri ve hançer biçimindedir. En karakteristik yapısal özelliği, özellikle yüzerken ince gagasını hafifçe yukarı kalkık tutmasıdır. Üreme giysisinde baş ve boyun açık kül grisi, ense ince siyah-beyaz çizgili, sırt koyu grimsi kahverengidir. Ön boyunda türün Türkçe ve İngilizce adlarına kaynak olan belirgin koyu kızıl-kestane renkli bir boğaz lekesi bulunur. Kış giysisinde kızıl boğaz lekesi tamamen kaybolur; yüz ve ön boyun büyük ölçüde beyazlaşırken tepe, ense ve sırt koyu gri-kahverengi görünür. Bu dönemde Karagerdanlı Dalgıç ile karıştırılabilir; daha küçük ve ince yapısı, daha beyaz yüzü, ince ve çoğunlukla yukarı yönelmiş gagası önemli ayırt edici özelliklerdir. Genç kuşlar kış giysisindeki erişkinlere benzer, ancak üst taraflarında daha belirgin açık kenarlı, pullu bir desen görülebilir. Bacaklar gövdenin oldukça gerisindedir ve perdeli ayaklar güçlü birer su altı iticisi görevi görür.

Üreme döneminde Arktik tundra ve kuzey tayga kuşağındaki sığ göller, küçük göletler, bataklık havuzları ve kıyısal sulak alanları kullanır. Diğer dalgıçlardan farklı olarak çok küçük su birikintilerinde bile yuvalayabilmesi türün belirgin özelliklerindendir. Yuva çoğunlukla suyun hemen kenarında, ıslak bitki örtüsü üzerinde veya küçük bir adacıkta bulunur. Karada hareket etmekte zorlandığından yuva ile su arasındaki mesafe genellikle çok kısadır. Üreme göleti yeterli balık içermediğinde beslenmek için daha büyük göllere, nehirlere, haliçlere veya denize uçabilir ve yakaladığı balıkları yavrularına taşıyabilir. Üreme dışındaki dönemde belirgin biçimde denizel bir kuşa dönüşür. Kışın çoğunlukla kıyıya yakın, nispeten sığ denizlerde, körfezlerde, koylarda, boğazlarda ve büyük haliçlerde görülür; açık denizin çok uzak kesimlerini genellikle tercih etmez. Türkiye’de Karadeniz kıyıları başta olmak üzere deniz kıyıları ve kıyısal lagünler tür için en uygun gözlem alanlarını oluşturur.

Beslenmesinin temelini küçük ve orta boy balıklar oluşturur; bunun yanında kabuklular, yumuşakçalar, sucul böcekler, solucanlar ve diğer sucul omurgasızları da tüketebilir. Avlanırken su yüzeyinde ilerlerken başını suya sokarak aşağıyı kontrol etmesi karakteristiktir. Av gördüğünde sessizce dalar ve geriye yerleşmiş güçlü bacakları ile perdeli ayaklarını kullanarak su altında hızla ilerler. Balığı ince ve sivri gagasıyla yakalar. Üreme döneminde küçük yuva göletlerinin besin bakımından yetersiz olması nedeniyle erişkinler düzenli olarak başka sulak alanlara veya denize beslenme uçuşları yapar. Bu davranış, Kızılgerdanlı Dalgıcı diğer dalgıçlardan ayıran dikkat çekici özelliklerden biridir. Ebeveynler yakaladıkları küçük balıkları yavrularına getirir; yavrular büyüdükçe balığın diyetteki payı artar. Kışlama alanlarında sürü halindeki küçük deniz balıklarının bulunduğu üretken kıyı suları özellikle önemlidir. Çevik dalış yeteneği, ince gövdesi ve güçlü ayakları sayesinde hem tatlı suda hem denizde son derece etkili bir su altı avcısıdır.