Kocagöz

Kocagöz, Avrupa'nın güney ve batı kesimlerinden Kuzey Afrika, Anadolu ve Orta Doğu üzerinden Orta Asya'ya kadar uzanan geniş fakat parçalı bir yayılışa sahip açık arazi kuşudur. Avrupa'da özellikle Akdeniz çevresi, İber Yarımadası ve güneydoğudaki sıcak, kuru bölgelerde görülür. Kuzeydeki popülasyonların önemli bölümü göçmendir; sonbaharda Akdeniz havzası ve Afrika'ya doğru hareket eder, ilkbaharda yeniden üreme alanlarına döner. Daha sıcak bölgelerde yaşayan bazı popülasyonlar yerleşik veya kısa mesafeli hareketler yapar. Türkiye türün düzenli üreme alanları içindedir. Marmara, Ege, Akdeniz, İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu başta olmak üzere uygun taşlık, bozkır ve tarım arazilerinde görülebilir. İlkbahar ve yaz aylarında üreyen çiftlere rastlanırken göç dönemlerinde farklı bölgelerde ortaya çıkabilir. Gündüzleri hareketsiz kalması ve tüylerinin zemine çok iyi uyum sağlaması nedeniyle bulunduğu arazide fark edilmesi güçtür; akşam ve gece saatlerinde daha hareketlidir.

Kocagöz, iri başlı, uzun bacaklı, güçlü gövdeli ve büyük sarı gözleriyle kolay tanınan sıra dışı görünümlü bir kıyı kuşudur. Genel tüy rengi kum sarısı, açık kahverengi ve krem tonlarındadır; üst taraf boyunca uzanan koyu çizgiler taşlı ve kuru zeminde güçlü bir kamuflaj sağlar. Baş büyük ve yuvarlak, gaga kısa fakat kuvvetlidir. Gaganın tabanı sarı, uç bölümü koyudur. Çok büyük sarı gözleri siyah göz bebeğiyle belirgin bir kontrast oluşturur ve düşük ışıkta avlanmaya uyum sağlamıştır. Gözün üzerinden geçen açık renkli kaş çizgisi ile çevresindeki koyu çizgiler yüz desenini belirginleştirir. Bacaklar uzun, sarımsı ve güçlüdür. Erkek ve dişi görünüş bakımından birbirine çok benzer. Genç bireyler daha mat tonlarda olup tüy kenarlarındaki açık lekeler nedeniyle daha pullu görünebilir. Uçuşta uzun ve geniş kanatlar dikkat çeker; kanat üzerindeki siyah-beyaz desen özellikle açılmış kanatta belirginleşir. Yerde çoğunlukla çömelmiş veya dik biçimde hareketsiz durur, ardından hızlı adımlarla koşabilir. Tehlike yaklaştığında önce kamuflajına güvenmesi, daha sonra aniden havalanması karakteristiktir.

Kocagöz açık, kuru, sıcak ve bitki örtüsünün seyrek olduğu habitatları tercih eder. Taşlık bozkırlar, kısa otlu meralar, yarı kurak düzlükler, kumlu ve çakıllı alanlar, nadas tarlaları, seyrek ekili tarım arazileri ve kuru nehir yatakları başlıca yaşam alanlarıdır. Yoğun ve yüksek bitki örtüsünden kaçınır; çevresini rahatça görebileceği çıplak veya kısa bitkili zeminlere ihtiyaç duyar. Tarımsal alanlarda özellikle düşük yoğunluklu kullanımın sürdüğü, geniş ve sakin tarlalardan yararlanabilir. Yuva doğrudan zemine yapılır ve çoğunlukla küçük taşlar veya seyrek bitkiler arasındaki sığ bir çukurdan ibarettir. Yumurtaların desenleri çevredeki taş ve toprakla güçlü biçimde uyum sağlar. Erişkinler gündüz saatlerinde yuvanın veya yavruların yakınında fark edilmeden durabilir. Yumurtadan çıkan yavrular kısa sürede yürüyebilir ve ebeveynlerini takip eder. Üreme dışındaki dönemlerde uygun alanlarda küçük veya daha büyük topluluklar oluşturabilir. Yoğun tarım, erken toprak işleme, yapılaşma ve açık arazilerin bitki örtüsü bakımından değişmesi uygun yuvalama sahalarını azaltabilir.

Kocagöz ağırlıklı olarak yerde yaşayan omurgasızlarla beslenir. Böcekler ve larvaları, çekirgeler, cırcır böcekleri, solucanlar, örümcekler, salyangozlar ve diğer küçük kara omurgasızları başlıca besinleridir. Fırsat bulduğunda küçük kertenkeleler, kurbağalar, küçük kemirgenler ve başka küçük omurgalıları da yakalayabilir. Besinini çoğunlukla alacakaranlık ve gece saatlerinde açık zeminde yürüyerek arar. Büyük gözleri düşük ışık koşullarında hareket eden avları fark etmesine yardımcı olur. Kısa koşularla ilerleyip durarak çevresini dinler ve gördüğü avı güçlü gagasıyla yakalar. Gündüz de beslenebilmekle birlikte gece etkinliği belirgindir. Av çeşitliliği mevsime ve bulunduğu açık arazideki besin bolluğuna göre değişir.