Küçük pelikan

Küçük Pelikan, esas olarak Sahra Altı Afrika’da yayılış gösteren ve yaşamını büyük ölçüde sıcak bölgelerdeki sulak alanlarda sürdüren bir pelikan türüdür. Batı Afrika’dan başlayarak kıtanın orta ve doğu kesimlerine, oradan Güney Afrika’ya kadar oldukça geniş bir alanda bulunur. Özellikle Doğu Afrika’daki büyük göller, nehir sistemleri ve taşkın ovalarında yaygındır. Madagaskar’da da görülür; Afrika dışında ise Arap Yarımadası’nın güneybatısında, özellikle Kızıldeniz kıyısındaki uygun alanlarda yerel popülasyonları bulunur. Büyük ölçüde yerleşik veya dağılmacı karakterdedir; düzenli uzun mesafeli göçler yerine yağış, su seviyeleri ve balık bolluğuna bağlı hareketler gerçekleştirir. Kuraklık dönemlerinde uygun sulak alanlara ulaşmak amacıyla önemli mesafeler kat edebilir. Türkiye türün doğal ve düzenli yayılış alanının oldukça kuzeyinde kalır. Ülkemizde son derece nadir bir ziyaretçi durumundadır; gözlemleri oldukça düzensizdir ve görülen bireyler düzenli bir göçmen popülasyonun parçası değildir.

Küçük Pelikan, diğer pelikanlara göre daha kompakt ve zarif görünüşlü olmasına rağmen iri bir su kuşudur. Erişkinlerin genel tüy rengi grimsi beyazdır; sırt ve kanat örtülerinde karakteristik soluk pembe veya pembemsi-gri renklenme bulunur. Uçuş telekleri daha koyu gri-siyahtır ve açık renkli kanat örtüleriyle kontrast oluşturur. Başın arkasında kısa fakat kabarık ve hafif kıvırcık görünümlü bir tepe bulunur. Gaga uzun, geniş ve açık sarımsı tonlardadır; alt gaganın altında pelikanlara özgü büyük ve esnek boğaz kesesi yer alır. Bacaklar kısa ve güçlüdür; dört parmağın tamamı yüzmeye uygun geniş bir perdeyle birbirine bağlıdır. Genç bireyler erişkinlerden daha kahverengimsi ve donuk renklidir; sırtlarındaki pembe tonlar henüz gelişmemiştir. Ak Pelikan’dan daha gri görünüşü, pembemsi sırtı, koyu uçuş telekleri ve başındaki kabarık tepeyle ayrılır. Uçarken boynunu geriye kıvırıp başını omuzlara yaklaştırır. Geniş kanatlarıyla sakin kanat vuruşları yapar ve yükselen sıcak hava akımlarını kullanarak uzun süre süzülebilir.

Küçük Pelikan tatlı su ortamlarını tercih etmekle birlikte farklı özellikteki sulak alanlardan yararlanabilen uyumlu bir türdür. Büyük ve küçük göller, yavaş akan nehirler, bataklıklar, taşkın ovaları, deltalar, baraj gölleri ve balık bakımından zengin sığ iç sular başlıca yaşam alanlarını oluşturur. Bunun yanında kıyısal lagünlerde, mangrovlarla çevrili sularda, haliçlerde ve korunaklı deniz kıyılarında da görülebilir. Türün dikkat çekici ekolojik özelliklerinden biri ağaçlarda yuvalamaya güçlü eğilim göstermesidir. Üreme kolonileri çoğunlukla göl, nehir veya bataklıkların yakınındaki büyük ağaçlarda, su içindeki ağaç topluluklarında ve bazı bölgelerde mangrovlarda kurulur. Uygun ağaç bulunmadığında çalılıklar, sazlıklar, kayalık alanlar veya küçük adalar da kullanılabilir. Dallardan oluşturulan platform yuvalar aynı ağaç üzerinde birbirine yakın bulunabilir. Kolonilerini karabataklar, balıkçıllar ve diğer büyük su kuşlarıyla paylaşabilir. Üreme zamanlaması bölgedeki yağış düzeni, su seviyesi ve balık bolluğuna göre değişir. Koloni çevresindeki güvenli yuvalama alanları ve verimli beslenme suları üreme başarısı açısından önemlidir.

Küçük Pelikanın temel besinini balıklar oluşturur; fırsat bulduğunda kurbağalar ve çeşitli sucul canlıları da tüketebilir. Çoğunlukla su yüzeyinde yüzerken avlanır. Uzun gagasını suya daldırarak balığı geniş boğaz kesesine alır, ardından kesedeki fazla suyu dışarı boşaltıp avını yutar. Tek başına beslenebilmesine rağmen grup halinde avlanması karakteristiktir. Birkaç birey yan yana ilerleyerek veya yarım daire oluşturarak balıkları sığ kesimlere sıkıştırabilir ve aynı anda gagalarını suya daldırabilir. Balıkların yoğunlaştığı göller, nehir ağızları ve su seviyesinin düşmesiyle oluşan sığ alanlar özellikle verimli beslenme bölgeleridir. Üreme döneminde yakalanan balıklar yuvaya taşınarak yavruların beslenmesinde kullanılır.