Kulaklı Toygar

Kulaklı Toygar, Kuzey Yarımküre'nin en geniş yayılışlı açık alan kuşlarından biridir. Kuzey Amerika'nın büyük bölümü ile Avrupa'nın kuzeyi ve Asya boyunca çok geniş bir coğrafyada görülür. Avrasya'daki dağılımı İskandinavya'nın tundralarından Balkanlar ve Anadolu'nun yüksek dağlarına, Kafkasya, Orta Asya, Himalayalar ve Sibirya üzerinden Uzak Doğu'ya kadar uzanır. Geniş yayılışı boyunca coğrafi olarak farklılaşmış çok sayıda alt tür bulunur. Kuzeyde üreyen popülasyonlar göçmendir ve kışın daha güneye iner; yüksek dağlarda yaşayan popülasyonlar ise çoğunlukla kısa mesafeli veya yükseltiye bağlı hareketler yapar. Türkiye'de özellikle Doğu Anadolu'nun yüksek dağları ve platolarında yerel olarak ürer. Üreme döneminde yüksek rakımlı, ağaçsız ve seyrek bitkili alanlara bağlıdır. Kışın daha alçak kesimlere inebilir; bozkırlar, açık düzlükler ve tarım alanlarında küçük sürüler halinde görülebilir. Türkiye'deki dağ popülasyonları, Avrupa'nın kuzeyindeki göçmen topluluklardan habitat ve mevsimsel hareketleri bakımından farklılık gösterebilir.

Kulaklı Toygar kompakt gövdeli, yuvarlak başlı ve kısa gagalı bir toygardır. En karakteristik özelliği erişkin erkeğin başında bulunan ve kaldırıldığında küçük boynuzları andıran iki siyah tüy çıkıntısıdır. Türkçe ve İngilizce adları bu görünümden gelir. Erkekte yüz ve boğaz bölgesinde sarı veya açık krem alanlar bulunur; alın, göz çevresi ve göğsün üst kısmındaki siyah desen bunlarla güçlü bir karşıtlık oluşturur. Başın yanındaki siyah çizgiler enseye doğru uzanır. Üst taraflar boz, kahverengi ve kum tonlarında, alt taraflar daha açık renklidir. Kuyruk koyu renkli olup dış teleklerde açık alanlar bulunur. Dişi daha soluk ve daha az kontrastlıdır; başındaki tüy çıkıntıları kısa ve çoğu zaman fark edilmez. Genç bireyler benekli görünümleriyle erişkinlerden ayrılır. Coğrafi popülasyonlar arasında yüzün sarı tonu, sırt rengi ve siyah desenlerin genişliği değişebilir. Uçuşu hızlı ve hafif dalgalıdır. Yerde yürüyerek veya koşarak hareket eder. Erkek üreme döneminde havalanarak ötüş uçuşları yapabilir; ötüşü ince, tiz, akıcı ve tekrarlanan kısa seslerden oluşur. Başındaki siyah çıkıntılar her zaman dik olmadığından tanıda yalnız bu özelliğe güvenilmemelidir.

Kulaklı Toygar açık, ağaçsız ve kısa bitki örtüsüne sahip habitatların uzmanıdır. Kuzeyde tundralar, kıyı düzlükleri ve seyrek bitkili taşlık alanlarda; daha güneyde ise yüksek dağ çayırları, alpin bozkırlar, taşlı platolar ve kurak yüksek düzlüklerde yaşar. Türkiye'de özellikle Doğu Anadolu'nun yüksek dağlarında, bitki örtüsünün kısa ve parçalı olduğu alpin ve subalpin alanları tercih eder. Kayalık ve çakıllı zeminlerle kısa otların oluşturduğu mozaik habitatlar elverişlidir. Yoğun çalı ve ağaç örtüsünden kaçınır. Kışın daha alçak açık arazilere, bozkırlara, nadas alanlarına ve kısa bitkili tarım arazilerine inebilir. Yuvasını doğrudan yere yapar. Dişi genellikle bir ot demeti, taş veya küçük toprak çıkıntısının yanındaki sığ çukuru kuru ot ve ince bitkilerle döşer; iç kısmı daha yumuşak malzemelerle kaplayabilir. Yuvanın çevresindeki taş ve bitki parçaları kamuflaj sağlar. Soğuk ve rüzgârlı yüksek dağ ortamlarında zemine yakın yaşam biçimi, türün sert iklim koşullarına uyumunun önemli bir parçasıdır.

Kulaklı Toygarın beslenmesi mevsime göre değişir. Sonbahar ve kış aylarında yabani otların tohumları, küçük tahıllar ve diğer bitkisel besinler ağırlıktadır. İlkbahar ve yazın böcekler ve başka küçük omurgasızların önemi artar. Kınkanatlılar, çekirgeler, karıncalar, sinekler, tırtıllar ve örümcekler tüketilebilir. Yavruların gelişme döneminde protein bakımından zengin hayvansal besinler özellikle önemlidir. Besinini hemen tamamen yerde arar; kısa bitkili veya çıplak zemin üzerinde yürüyerek tohumları ve küçük avları toplar. Kışın sürüler oluşturarak uygun beslenme alanlarında diğer açık arazi kuşlarıyla birlikte görülebilir. Kar örtüsünün az olduğu bölgeler, yerdeki tohumlara ulaşabilmesi açısından önemlidir.