Kütkuyruklu korsanmartı

Kütkuyruklu Korsanmartı, Kuzey Amerika ve Avrasya'nın yüksek Arktik bölgelerinde üreyen uzun mesafeli göçmen bir deniz kuşudur. Alaska ve Kanada'nın kuzeyinden Rusya'nın geniş tundraları boyunca uzanan bir üreme dağılımına sahiptir. Üreme sonrasında açık denize çıkar ve Atlantik ile Pasifik'in tropikal ve subtropikal kesimlerine doğru göç eder. Yılın büyük bölümünü karadan uzakta geçirir. İlkbahar ve sonbahar göçlerinde Kuzey Denizi, Avrupa'nın Atlantik kıyıları ve Akdeniz çevresinde görülebilir. Türkiye'de düzenli olmayan, seyrek bir geçit kuşudur. Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz kıyılarında rastlanabilir; kuvvetli rüzgârlar ve fırtınalar açık denizdeki bireyleri kıyıya yaklaştırabilir. Türkiye'de üremez. Göç sırasında çoğunlukla tek bireyler veya küçük gruplar halinde görülürken denizde besinin yoğunlaştığı bölgelerde daha büyük topluluklar oluşturabilir.

Kütkuyruklu Korsanmartı güçlü gövdeli, geniş kanatlı ve iri başlı bir korsanmartıdır. Korsanmartıdan daha ağır yapılı, Büyük Korsanmartıdan ise daha ince görünür. Erişkinlerde açık ve koyu renk formları bulunur. Açık formda başın tepesi koyu kahverengi-siyah, boynun yanları sarımsı, göğüs ve karın açık renklidir; göğüste çoğu zaman koyu bir bant bulunur. Sırt ve kanat üstleri koyu kahverengidir. Koyu formdaki bireyler büyük ölçüde tekdüze koyu kahverengi görünür. En karakteristik özelliği üreme giysisindeki erişkinlerin uzamış orta kuyruk telekleridir. Bu teleklerin uçları genişleyerek kaşık veya burulmuş kürek biçimini alır ve türün Türkçe adındaki “kütkuyruklu” görünümü oluşturur. Gaga diğer küçük korsanmartılara göre daha kalın ve güçlüdür. Kanatlarda dış el teleklerinin açık renkli gövdeleri belirgin beyaz parlamalar oluşturur. Genç bireyler kahverengi, yoğun çizgili ve bantlıdır; uzun kuyruk telekleri bulunmadığından diğer korsanmartılardan ayrılmaları daha zordur. Uçuşu güçlü ve doğrudandır; Korsanmartının çevik ve akrobatik kovalamalarına göre daha ağır ve kararlı görünür.

Üreme döneminde yüksek Arktik'in geniş, ağaçsız tundralarında yaşar. Nemli tundra düzlükleri, gölet çevreleri, sazımsı bitkilerle kaplı alanlar ve hafif yükseltiler tercih edilir. Üreme alanının seçiminde lemminglerin bolluğu büyük önem taşır. Lemming sayısının yüksek olduğu yıllarda uygun bölgelerde çok sayıda çift yuvalayabilirken kemirgenlerin azaldığı yıllarda bazı kuşlar üremekten tamamen vazgeçebilir veya başka bölgelere hareket edebilir. Yuva yerde, çoğunlukla çevresinden biraz yüksek ve görüş alanı açık bir noktadaki sığ çukurdur. Eşler yuva bölgesini saldırgan biçimde savunur. Üreme bittikten sonra karasal habitatlarla bağlantısı büyük ölçüde sona erer ve açık denizlere yönelir. Göç ve kış dönemlerinde kıta sahanlığı üzerindeki sular, okyanus akıntılarının karşılaştığı bölgeler ve balıkların yoğunlaştığı açık deniz alanları kullanılır. Balıkçı teknelerinin çevresinde de görülebilir. Göç sırasında boğazlar ve kıyıya yakın deniz geçişleri gözlenmesini kolaylaştırır.

Kütkuyruklu Korsanmartının üreme dönemindeki temel besini lemminglerdir. Tundrada alçaktan uçarak veya küçük yükseltilerden çevreyi izleyerek kemirgenleri arar ve yerde yakalar. Lemminglerin az olduğu dönemlerde diğer küçük memeliler, kuşlar, yumurtalar, böcekler ve leşle beslenebilir. Deniz yaşamına geçtiğinde diyeti balıklar, kalamarlar ve çeşitli deniz canlılarıyla genişler. Diğer korsanmartılar gibi kleptoparazitizm yapar; martıları, sumruları ve başka deniz kuşlarını takip ederek taşıdıkları avı bırakmaya zorlar. Güçlü yapısı sayesinde çoğu zaman uzun ve akrobatik takiplerden çok doğrudan baskıyla besini ele geçirir. Deniz yüzeyinden kendi avını topladığı ve balıkçı teknelerinden atılan artıklardan yararlandığı da görülür.