Mahmuzlu çinte

Mahmuzlu Çinte, Kuzey Yarımküre'nin arktik kuşağını çevreleyen geniş bir alanda üreyen ve kışın daha ılıman açık arazilere göç eden bir türdür. Üreme sahaları İskandinavya'nın kuzeyinden Rusya ve Sibirya boyunca Bering Denizi'ne, ayrıca Alaska, Kanada ve Grönland'ın tundralarına kadar uzanır. Sonbaharda güneye hareket eden Avrasya kuşları Avrupa'nın kıyı ve tarım bölgelerine, Karadeniz'in kuzeyine ve Orta Asya'ya yayılır; bazıları daha güneye ulaşır. Türkiye normal kışlama alanlarının güneyinde bulunduğundan Mahmuzlu Çinte ülkede son derece nadir bir kış ziyaretçisi ve geçiş kuşudur. Türkiye'deki kayıt sayısı çok düşüktür; kayıtlar özellikle kıyılardaki açık alanlardan gelmiştir. Türkiye'de düzenli popülasyonu veya bilinen üreme alanı yoktur. İlkbaharda kuzeye dönen erkekler tundrada karlar çekilirken alan tutar. Kuzeydeki üreme dönemi kısa olduğundan yuvalama ve yavru yetiştirme, yazın geçici fakat çok zengin besin kaynaklarından yararlanacak biçimde hızlı ilerler.

Mahmuzlu Çinte kompakt gövdeli, yuvarlak başlı, kısa ve güçlü konik gagalı, yerde yaşamaya uyumlu bir kuştur. Adındaki “mahmuz”, arka parmağında bulunan belirgin biçimde uzamış ve nispeten düz tırnaktan gelir. Üreme tüyündeki erişkin erkek çok karakteristiktir: yüz, tepe ve boğaz siyahtır; ense sıcak kestane kızılıdır ve siyah yüzü çevreleyen açık krem-beyaz bir şerit bulunur. Sırt kahverengi ve yoğun koyu çizgili, alt taraflar açık renkli, böğürler çizgilidir. Dişide siyah alanlar büyük ölçüde yoktur; baş kahverengi ve çizgili, yüzde açık kaş ile koyu yanak deseni belirgindir. Kış tüyündeki erkek de parlak üreme görünümünü kaybeder; açık tüy kenarları siyah baş ve göğüs alanlarını örter ve kuş daha kahverengi görünür. Gençler dişiye benzer, daha soluk ve çizgilidir. Kestane tonlu kanat paneli, çizgili böğürler ve koyu kuyruğun beyaz dış telekleri teşhise yardımcı olur. Yerde yürür veya kısa koşularla ilerler, tehlikede otların arasına çömelerek gizlenebilir. Uçurulduğunda hızla yükselip uzağa konabilir. Üreme döneminde erkek, yerde veya alçak bir tünekten ötebildiği gibi havalanıp kanatlarını açarak süzüldüğü gösteri uçuşunda da şarkı söyler. Uçuş çağrıları kısa, kuru ve cızırtılı notalardan oluşur.

Mahmuzlu Çinte üreme döneminde esas olarak Arktik tundraya bağlıdır. Islak saz ve ot düzlükleri, kuru tümsekli tundra, bodur söğüt ve huşların seyrek bulunduğu alanlar ile ağaç sınırına yakın açık tundra kullanılır. Sık ormanlardan kaçınır; görüşün açık olduğu, kısa bitki örtüsüyle küçük çalıların mozaik oluşturduğu zeminleri tercih eder. Yuva tamamen yerde, çoğunlukla bir ot kümesinin, bodur çalının veya küçük bir tümseğin korumasındaki sığ çukura yerleştirilir. Çanak biçimindeki yuva otlar ve ince bitkisel malzemelerden yapılır; içi daha yumuşak malzemeyle kaplanır. Üreme dönemi dışında açık alanlara olan bağlılık devam eder ancak tundranın yerini kıyı çayırları, tuzlu bataklıklar, kumullar, kısa otlu meralar, anızlar ve geniş tarım arazileri alır. Seyrek bitkili veya çıplak zeminler beslenmeye uygundur. Kışın tarla ve çayırlarda büyük ve hareketli sürüler oluşturabilir. Türkiye'deki nadir bireylerin aranabileceği habitatlar da kıyıdaki açık çayırlıklar, tarla düzlükleri ve kısa bitkili alanlardır.

Mahmuzlu Çintenin beslenmesi mevsime göre belirgin biçimde değişir. Yazın tundrada böcekler ve diğer küçük omurgasızlar önemli yer tutar. Sinekler, böcekler, tırtıllar, çeşitli larvalar ve örümcekler tüketilir; yavruların beslenmesinde hayvansal besinler özellikle önemlidir. Yaz boyunca bitki tohumlarından da yararlanır. Sonbahar ve kış aylarında ise beslenme büyük ölçüde tohumlara yönelir. Otların, sazların ve çeşitli yabani bitkilerin küçük tohumlarını yerde yürüyerek toplar; tarım alanlarında dökülmüş tahılları da tüketebilir. Besinini çoğunlukla doğrudan zeminden alır. Üreme dışındaki dönemde sürü halinde beslenmesi, geniş açık alanlardaki dağınık tohum kaynaklarından etkin biçimde yararlanmasını sağlar.