TÜR DETAYI

Tepeli pelikan

Dalmatian Pelican • Pelecanus crispus
Tepeli pelikan - Pelecanus crispus kuş görseli © Ornito.org
Fiziksel özellikleri
Boy Boy 160-183 cm
Kanat Açıklığı Kanat Açıklığı 290-345 cm
Ağırlık Ağırlık 7000-15000 gr
Görüldüğü İller
Tepeli pelikan Türkiye dağılım haritası
İllere göre görüldüğü aylar
İllere göre görüldüğü aylar
Türün sesi
Türün videoları
Videolar (0)
Görülme durumu
Yıl boyunca Türkiye’de bulunan yerli tür / Kış döneminde Türkiye’de bulunan konuk tür
Koruma Durumu
IUCNBERNCITESMAKOSB
NTEk-IIEk-I-Ek-III
Kod Açıklamaları >

Yayılışı

Tepeli Pelikan, Güneydoğu Avrupa’dan Anadolu, Kafkasya ve Orta Asya üzerinden Moğolistan ve Çin’in batısına kadar uzanan parçalı bir dağılıma sahip büyük bir su kuşudur. Başlıca üreme alanları geniş tatlı su gölleri, deltalar ve büyük sulak alan sistemlerinde bulunur. Kuzey ve doğudaki popülasyonlar kışın daha ılıman bölgelere göç ederken güneydeki bazı popülasyonlar yerleşik veya kısa mesafeli hareketler yapar. Türkiye türün önemli üreme, kışlama ve geçiş alanlarından biridir. Marmara, Ege, İç Anadolu ve Akdeniz’deki uygun sulak alanlarda görülür; özellikle büyük göller, deltalar ve balık bakımından zengin lagünler önem taşır. Gediz Deltası, Büyük Menderes Deltası, Manyas Gölü ve bazı İç Anadolu sulak alanlarında düzenli olarak kaydedilir. Üreme kolonilerinin bulunduğu bölgelerde yıl boyunca görülebilen bireyler olmakla birlikte kışın kuzeyden gelen kuşlarla sayıları artabilir. Üreme sonrasında bireyler besin durumuna ve su seviyelerine bağlı olarak geniş alanlarda dolaşabilir. Genç kuşların erişkinlere göre daha uzun mesafeli dağılmalar yaptığı ve yeni sulak alanlara ulaşabildiği görülür.

Tanımlanması ve Fiziksel Özellikleri

Yaklaşık 160–180 cm uzunluğunda, 270–320 cm kanat açıklığında ve çoğunlukla 7–12 kilogram ağırlığında, dünyanın en iri uçabilen kuşları arasında yer alan dev yapılı bir pelikandır. Beyaz Pelikandan daha gri ve gümüşi görünür; ense ve başın arkasındaki uzun, kıvrık tüylerden oluşan dağınık tepesi en belirgin özelliklerinden biridir. Gagası çok uzun ve güçlüdür, altında genişleyebilen büyük bir boğaz kesesi bulunur. Üreme döneminde boğaz kesesi parlak turuncu-kırmızı renge dönüşürken gaga daha koyu tonlar gösterebilir. Bacaklar gri-koyu renklidir. Kanatların üst yüzeyi açık gri, uçuş telekleri daha koyudur. Uçuşta Beyaz Pelikandan farklı olarak kanatlarında belirgin siyah-beyaz kontrast görülmez. Erkek ve dişi görünüş bakımından benzerdir; erkek genellikle daha iri ve ağırdır. Genç bireyler kahverengimsi-gri tonlarda ve erişkinlerden daha mattır. Karada ağır görünmesine rağmen güçlü bir uçucudur. Geniş kanatlarıyla yükselen sıcak hava akımlarından yararlanarak uzun süre kanat çırpmadan süzülebilir. Sürüler göç ve uzun mesafeli hareketlerde düzenli sıralar veya V biçimli dizilişler oluşturabilir.

Habitat

Tepeli Pelikan geniş, sığ ve balık bakımından zengin sulak alanlara bağlıdır. Büyük tatlı veya hafif tuzlu göller, deltalar, lagünler, geniş sazlıklar, nehir ağızları ve balık yetiştiriciliği yapılan bazı sulak alanlar başlıca habitatlarıdır. Beslenme alanlarının yakınında insan ve kara yırtıcılarından korunmuş güvenli üreme noktalarının bulunması önemlidir. Yuvalarını çoğunlukla sazlıkların içindeki adacıklarda, yüzen bitki kümelerinde veya çıplak küçük adalarda koloni halinde kurar. Yuva saz, dal, ot ve diğer bitkisel malzemelerin biriktirilmesiyle oluşturulan büyük bir platformdur. Genellikle 2–3 yumurta bırakır ve kuluçka yaklaşık bir ay sürer. Yavrular büyüdükçe kolonide bir araya gelerek gruplar oluşturabilir ve ebeveynler onları uzun süre beslemeye devam eder. Su seviyesindeki ani değişimler yuvaları su altında bırakabilir veya kolonileri karaya bağlayarak yırtıcılara açık hale getirebilir. Sulak alanların kurutulması, sazlıkların tahribi, balık stoklarındaki değişimler ve üreme kolonilerindeki insan rahatsızlığı habitat kullanımını doğrudan etkileyebilir.

Beslenme

Tepeli Pelikanın beslenmesinin büyük bölümünü balıklar oluşturur. Sığ sularda yaşayan sazanlar ve diğer orta büyüklükteki tatlı su ve kıyı balıkları başlıca avları arasındadır. Günlük besin ihtiyacı yüksek olduğundan balık bakımından zengin geniş sulak alanlara ihtiyaç duyar. Avlanırken su yüzeyinde yavaşça yüzer, balığı gördüğünde başını ve uzun gagasını hızla suya daldırır. Alt gaganın altında bulunan geniş ve esnek kese bir kepçe gibi çalışarak balığın suyla birlikte alınmasını sağlar; ardından su dışarı boşaltılır ve balık yutulur. Tek başına avlanabildiği gibi birkaç birey yan yana hareket ederek balıkları sığ bölgelere yönlendirebilir. Beyaz Pelikan kadar düzenli toplu avlanmasa da uygun koşullarda ortak beslenme grupları oluşturur. Balık çiftlikleri, ağlar ve balıkçı teknelerinin çevresindeki kolay ulaşılabilir balıklardan da yararlanabilir. Üreme döneminde ebeveynler yakaladıkları balıkları sindirim sistemlerinde taşıyarak yuvaya döner; yavrular gagalarını ebeveynin boğaz kesesine uzatarak geri çıkarılan balıklarla beslenir.