Arı Şahini

Arı Şahini, Avrupa'nın büyük bölümünden batı Sibirya'ya kadar uzanan ormanlık kuşakta üreyen, uzun mesafeli göçmen bir yırtıcıdır. Kışı Sahra'nın güneyindeki Afrika'da geçirir ve ilkbaharda yeniden kuzeye döner. Göç sırasında geniş deniz yüzeyleri üzerinde uzun süre kanat çırpmaktan kaçındığı için yükselen sıcak hava akımlarını kullanabileceği kara güzergâhlarını ve dar boğazları izler. Bu nedenle İstanbul Boğazı ile Türkiye'nin kuzeydoğusu ve güneyindeki geçiş koridorları tür açısından önemlidir. Türkiye hem önemli bir göç ülkesi hem de uygun alanlarda üreme sahasıdır. İlkbahar ve sonbaharda özellikle göç darboğazlarında çok sayıda birey bir arada görülebilir; süzülerek yükselen gruplar daha sonra uzun hatlar halinde yollarına devam eder. Üreme döneminde ise daha gizli yaşar ve ormanlık alanlarda fark edilmesi zorlaşır. Türkiye'den geçen kuşların önemli bölümü Avrupa ve batı Asya'daki üreme alanları ile Afrika'daki kışlama bölgeleri arasında hareket eden bireylerdir.

Arı Şahini ilk bakışta Şahine benzeyebilir; ancak daha uzun ve dar kanatları, uzun kuyruğu, ince boynu ve öne doğru uzanan küçük başıyla farklı bir siluete sahiptir. Tüy rengi son derece değişkendir; açık, orta ve koyu renkli bireyler görülebilir. Erişkinlerde alt taraf beyazımsı, kahverengi çizgili veya bütünüyle koyu olabilir. Kuyrukta tabana yakın koyu bantlarla uçta daha geniş koyu bant karakteristiktir; kanat altında da belirgin bantlanma görülür. Erişkin erkeğin başı çoğunlukla gri tonlu, dişininki daha kahverengidir. Göz rengi erişkinlerde dikkat çekici biçimde sarıdır. Genç bireylerde tüy deseni daha değişken ve kuyruk bantları daha düzenli dağılmış olabilir. Uçuşta kanatlarını çoğunlukla düz tutarak süzülür; küçük, güvercini andırabilen başı teşhiste yararlıdır. Üreme dönemindeki gösteri uçuşunda kanatlarını gövdesinin üzerinde kaldırıp birbirine yaklaştırdığı kendine özgü hareketler yapabilir. Baş çevresindeki sık ve sert tüyler, toprağın altındaki yaban arısı yuvalarını açarken sokmalara karşı koruma sağlayan özel uyumlardan biridir. Ayakları da kazmaya elverişlidir ve diğer birçok yırtıcıdaki kadar av kavramaya odaklı değildir.

Arı Şahini üreme döneminde geniş yapraklı, karışık veya iğne yapraklı ormanların bulunduğu, ancak yakınında açıklıklar ve beslenmeye uygun alanlar bulunan mozaik peyzajları tercih eder. Olgun ormanlar, orman kenarları, açıklıklarla bölünmüş ağaçlıklar, koruluklar ve çevresindeki açık alanlar kullanılabilir. Beslenme alanlarının orman içinde de bulunabilmesi önemlidir; yaban arısı kolonilerini izlemek için açıklıklar, yollar ve seyrek ağaçlı bölümlerden yararlanır. Üreme sırasında oldukça sessiz ve gizlidir. Yuva genellikle yüksek bir ağacın dalları arasına kurulur; çift yeni yuva yapabileceği gibi başka büyük kuşların eski yuvalarını da kullanabilir. Yuvaya taze yapraklı dallar taşınması karakteristiktir. Av ararken ağaç üzerinde uzun süre hareketsiz bekleyebilir veya orman tabanında yürüyerek böcek yuvalarını araştırabilir. Göç sırasında habitat bağımlılığı azalır; dağ sıraları, vadiler, kıyı koridorları ve boğazlar boyunca ilerler. Termal oluşumuna elverişli kara parçalarını takip etmesi nedeniyle İstanbul Boğazı ve Doğu Akdeniz gibi dar geçiş bölgelerinde yoğunlaşabilir. Üreme habitatında hem olgun ağaçların hem de zengin böcek topluluklarını destekleyen orman yapısının korunması önemlidir.

Arı Şahini, yırtıcı kuşlar arasında sıra dışı derecede özelleşmiş bir beslenmeye sahiptir. Diyetinin temelini sosyal yaban arılarının larva ve pupaları oluşturur; bombus ve diğer sosyal böceklerin yuvalarından da yararlanabilir. Uçan arıları izleyerek koloninin yerini belirler, ardından güçlü ayaklarıyla toprağı kazar ve petekleri çıkarır. Larva ve pupalarla dolu petekleri yavrularına da taşıyabilir. Böceklerin az olduğu dönemlerde kurbağa, küçük sürüngen, küçük kuş ve memeliler gibi başka avları da tüketebilir. Bu uzmanlaşmış beslenme biçimi Arı Şahinini diğer Avrupa yırtıcılarından belirgin biçimde ayırır.