Ağaç Serçesi

Ağaç Serçesi, Batı Avrupa’dan Orta ve Doğu Avrupa, Anadolu ve Kafkasya üzerinden Orta Asya, Sibirya, Çin ve Japonya’ya kadar uzanan çok geniş bir Avrasya dağılımına sahiptir. Güney ve Güneydoğu Asya’nın birçok bölgesinde de bulunur. Popülasyonların büyük bölümü yerleşiktir veya üreme sonrasında kısa mesafeli bölgesel hareketler yapar; kuzey ve doğudaki bazı topluluklarda mevsimsel hareketler daha belirgindir. Türkiye’de yıl boyunca görülen yerli ve üreyen bir türdür. Marmara, Karadeniz, İç Anadolu, Ege, Akdeniz ve Doğu Anadolu dahil ülkenin birçok bölgesinde uygun habitatlarda bulunur. Yerleşimlerin merkezinden çok köy çevreleri, tarım alanları, meyve bahçeleri ve ağaçlıklı açık arazilerle ilişkilidir. Üreme döneminde çiftler veya küçük koloniler halinde yaşarken yaz sonundan itibaren daha sosyal hale gelir. Sonbahar ve kış aylarında diğer serçeler, ispinozlar ve tohumla beslenen ötücülerle karışık sürüler oluşturabilir. Aynı bölgede yaşayan bireyler yıl boyunca fazla uzaklaşmadan uygun beslenme ve geceleme alanları arasında düzenli hareketler yapabilir.

Kompakt gövdeli, kısa ve güçlü gagalı tipik bir serçedir. En önemli özelliği erkek ve dişinin birbirine çok benzemesidir. Başın tamamını kaplayan sıcak kestane-kahverengi tepe, beyaz yanak üzerindeki belirgin yuvarlak siyah leke ve boynun arkasındaki beyaz halka türü kolayca tanıtır. Boğazda küçük siyah bir önlük bulunur. Sırt sıcak kahverengi ve siyah çizgili, alt taraf açık gri-kirli beyazdır. Kanatta açık renkli iki ince bant görülebilir. Gaga üreme döneminde daha koyu, kışın taban kısmında daha açık tonlu olabilir. Ev Serçesi ile sık karıştırılır. Erkek Ev Serçesinin tepesi gri, ensesi kestane rengidir ve beyaz yanağında Ağaç Serçesine özgü siyah leke bulunmaz. Dişi Ev Serçesi ise çok daha sade kahverengi baş deseniyle kolayca ayrılır. Ağaç Serçesinde iki cinsiyetin de kestane tepeli olması önemli bir ayrım özelliğidir. Genç kuşlar erişkinlere benzer ancak renkleri daha mat, yanak lekesi daha silik ve baş deseni daha az kontrastlıdır. Yerde seri sıçrayışlarla ilerler; ağaç ve çalılara rahatlıkla tüner. Sesi Ev Serçesine benzer ancak genellikle daha keskin, metalik ve kısa çağrılardan oluşur. Sürü içerisindeki bireyler sürekli sesleşerek bağlantıyı korur.

Ağaç Serçesi adının aksine sık ve kapalı ormanların kuşu değildir. Tarım arazilerinin çevresindeki ağaç sıraları, çitler, koruluklar, açık ormanlar, köyler, çiftlikler, meyve bahçeleri, parklar ve yaşlı ağaçların bulunduğu kırsal yerleşimler tipik habitatlarıdır. Beslenebileceği açık alanlarla yuva kurabileceği kovukların bir arada bulunması özellikle önemlidir. İnsanlara uyum sağlayabilmesine rağmen Ev Serçesine göre yoğun kent merkezlerinden daha çok kırsal ve yarı kırsal alanları tercih eder. Doğal ağaç kovukları, eski ağaçkakan yuvaları, bina ve duvar boşlukları, çatı aralıkları ile kuş yuvalıklarında ürer. Uygun yerlerde gevşek koloniler oluşturabilir ve birkaç çift birbirine oldukça yakın yuvalayabilir. Yuva kuru ot, saman, ince sap ve köklerden yapılır; iç kısmı tüy ve yumuşak bitkisel malzemelerle yoğun biçimde döşenir. Çoğunlukla 5–6 yumurta bırakır ve uygun koşullarda aynı yıl içerisinde ikinci, bazen sonraki bir kuluçka gerçekleştirebilir. Kuluçkaya erkek ve dişi katılır; yavrular da her iki ebeveyn tarafından beslenir. Yaşlı ağaçların ve tarla kenarı çitlerinin ortadan kaldırılması, yuva boşluklarının azalması ve tarımın yoğunlaşması bazı bölgelerde popülasyonları olumsuz etkileyebilir.

Ağaç Serçesinin beslenmesinde yılın büyük bölümünde tohumlar önemli yer tutar. Yabani otların, çayır bitkilerinin ve çeşitli tarla bitkilerinin tohumlarını tüketir; buğday, arpa ve diğer tahıllardan, özellikle hasat sonrasında yerde kalan tanelerden yararlanır. Sonbahar ve kış aylarında sürüler halinde anızlarda, tarla kenarlarında ve yabani otların yoğun olduğu alanlarda beslenmesi tipiktir. Üreme döneminde ise böceklerin önemi büyük ölçüde artar. Tırtıllar, yaprak bitleri, küçük kınkanatlılar, sinekler, çekirgeler, örümcekler ve çeşitli böcek larvaları tüketilir. Yavruların gelişimi için protein bakımından zengin omurgasızlar özellikle önemlidir ve ebeveynler yuvaya sık aralıklarla böcek taşır. Besinini çoğunlukla yerde toplamakla birlikte otların tohum başlarına, çalılara ve ağaç dallarına çıkarak da beslenebilir. Tarımsal alanlarda hem yabani bitki tohumlarından hem de ürün artıklarından yararlanması, türün kırsal habitatlarla güçlü ilişkisinin temel nedenlerinden biridir.