Büyük cılıbıt

Büyük Cılıbıt, Orta Doğu ve Orta Asya'nın kurak iç bölgelerinde üreyen, uzun mesafeli göç yapan bir kıyı kuşudur. Üreme alanları Türkiye'nin doğusundan Kafkasya ve Hazar çevresine, İran, Kazakistan ve Orta Asya üzerinden Moğolistan'a kadar uzanan parçalı bir kuşakta bulunur. Üreme sonrasında güneye göç ederek Doğu Afrika, Kızıldeniz, Arap Yarımadası, Basra Körfezi, Hint alt kıtası ve Güneydoğu Asya kıyılarına ulaşır. Kışlama döneminde özellikle tropikal kıyılarda geniş bir dağılım gösterir. Türkiye türün batıdaki üreme ve göç alanlarının içinde yer alır; ancak yaygın değildir. Özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu'daki kurak düzlüklerde üreme döneminde, ülkenin farklı bölgelerindeki sulak alanlarda ise göç sırasında görülebilir. Sonbaharda güneye giden kuşlar kıyı sulak alanlarında konaklayabilir; ilkbaharda kuzey ve doğudaki üreme alanlarına dönerken yeniden Türkiye üzerinden geçebilir.

Büyük Cılıbıt, güçlü gövdeli, uzun bacaklı, iri başlı ve cılıbıtların çoğuna göre belirgin biçimde uzun ve kalın gagalı bir türdür. Üreme dönemindeki erişkin erkekte alın beyaz, yüz ve boğaz siyah, tepe ve ense ise sıcak kızıl-kestane rengindedir. Göğsün üst bölümünde belirgin kızıl bir bant bulunur; alt tarafların geri kalanı beyazdır. Sırt ve kanat üstleri kumlu gri-kahverengi tonlarındadır. Dişinin üreme giysisi daha soluk ve daha az kontrastlıdır; siyah yüz alanları kahverengimsi olabilir. Üreme dışı dönemde her iki cinsiyet de çok daha sade görünür; üst taraf gri-kum rengi, alt taraf beyazımsı, göğüs ise hafif kirli veya açık kahverengi tonlardadır. Genç bireylerde üst taraf tüylerinin açık kenarları pullu bir görünüm oluşturur. Uçuşta açık renkli kanat şeridi ve beyaz alt taraf dikkat çekebilir. Benzer küçük cılıbıtlardan daha iri başı, daha uzun ve güçlü gagası, uzun bacakları ve daha dik duruşuyla ayrılır. Beslenirken tipik cılıbıt davranışı gösterir; kısa bir koşunun ardından aniden durur, çevreyi gözler ve avını yakalamak için hızla öne hamle yapar.

Büyük Cılıbıt üreme döneminde su kıyısından oldukça uzakta yaşayabilen bir kıyı kuşudur. Kurak ve yarı kurak bozkırlar, taşlı düzlükler, yarı çöller, seyrek bitkili platolar, tuzlu topraklar ve düşük bitki örtüsüne sahip açık araziler temel üreme habitatlarını oluşturur. Çevresini rahatça görebileceği geniş ve ağaçsız alanları tercih eder. Yuva doğrudan zeminde açılan sığ bir çukurdan oluşur; taş, çakıl ve kuru bitki parçalarının arasında son derece iyi gizlenir. Üreme dönemi sona erdiğinde habitat tercihi belirgin biçimde değişir. Göç ve kışlama sırasında deniz kıyıları, gelgit düzlükleri, çamurluklar, kumluklar, lagünler, haliçler, tuzlalar ve sığ kıyı sulak alanlarında görülür. Gelgit çekildiğinde ortaya çıkan geniş çamur ve kum yüzeyleri önemli beslenme alanlarıdır. Dinlenme sırasında açık kumsallar, kum adacıkları ve tuzla setlerinde diğer kıyı kuşlarıyla topluluklar oluşturabilir. İç kesimlerde göl kıyıları, tuzlu göller ve sığ sulak alanlar göç sırasında geçici konaklama alanı sağlayabilir. Üreme ve kışlama habitatlarının birbirinden bu kadar farklı olması türün belirgin özelliklerinden biridir.

Büyük Cılıbıt ağırlıklı olarak omurgasızlarla beslenir. Üreme alanlarında böcekler, böcek larvaları, çekirgeler, karıncalar, örümcekler ve diğer kara omurgasızlarını tüketir. Göç ve kışlama döneminde kıyılardaki beslenmesi çeşitlenir; küçük yengeçler, kabuklular, solucanlar, yumuşakçalar ve başka küçük deniz canlıları önemli besinler haline gelir. Avını çoğunlukla görerek bulur. Açık zeminde hızla birkaç adım koşar, durup çevresini inceler ve fark ettiği ava kısa bir hamleyle ulaşır. Uzun ve güçlü gagası sayesinde çamur yüzeyindeki veya sığ oyuklardaki daha iri avları da yakalayabilir. Gelgit bölgelerinde çekilen suyu takip ederek yeni açığa çıkan yüzeylerde beslenmesi yaygındır. Besin seçimi bulunduğu bölgeye ve mevsimsel av bolluğuna göre değişir.