Büyük Korsanmartı

Büyük Korsanmartı, üreme dağılımı büyük ölçüde Kuzey Atlantik'in kuzey kesimleriyle sınırlı olan güçlü bir deniz kuşudur. Başlıca üreme merkezleri İzlanda, Faroe Adaları, İskoçya'nın kuzeyindeki adalar, Norveç kıyıları ve Svalbard çevresidir. Özellikle İzlanda, Orkney ve Shetland önemli yoğunlaşma alanlarıdır. Üreme dönemi sona erdiğinde kolonilerden ayrılarak Kuzey Atlantik boyunca geniş bir alana dağılır. Kuşların önemli bölümü Britanya ve Batı Avrupa açıklarından güneye ilerleyerek İber Yarımadası, Biscay Körfezi ve Batı Afrika açıklarına ulaşır; bazı bireyler kış boyunca daha kuzeyde kalabilir. Göçü çoğunlukla açık deniz üzerinden gerçekleşir ve uygun beslenme alanlarında uzun süre konaklayabilir. Türkiye düzenli dağılımının güneydoğu sınırlarının dışında kalır ve tür ülkede nadir bir ziyaretçidir. Özellikle göç dönemlerinde Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz'de görülme olasılığı vardır. Fırtınalı havalarda veya güçlü hava sistemlerinin ardından kıyıya yaklaşan bireyler daha kolay fark edilebilir. Türkiye'de üremez ve gözlemlerin çoğu deniz üzerinde hareket eden tek kuşlara aittir.

Büyük Korsanmartı iri, ağır gövdeli, geniş göğüslü ve güçlü yapılı bir korsanmartıdır. Uzaktan koyu kahverengi büyük bir martıyı andırabilse de geniş kanatları, kısa ve kalın boynu, güçlü uçuşu ve kanatlardaki belirgin beyaz lekeler tanımlanmasını kolaylaştırır. Erişkinlerin tüyleri genel olarak koyu kahverengidir; baş, boyun ve sırt üzerinde açık sarımsı veya kızılımsı çizgiler ve benekler bulunabilir. Gaga iri, koyu renkli ve ucu belirgin biçimde kancalıdır. Kuyruk kısa ve geniştir; Korsanmartı ve Uzunkuyruklu Korsanmartıda görülen uzun orta kuyruk telekleri Büyük Korsanmartıda bulunmaz. Uçuş sırasında el teleklerinin tabanındaki geniş beyaz alanlar kanadın hem üstünde hem altında belirgin birer beyaz leke halinde görülür ve türün en kullanışlı tanı özelliklerinden biridir. Genç bireyler daha düzgün koyu kahverengi, yer yer kızılımsı tonlu olabilir ve erişkinlerin açık renkli tüy çizgileri daha az belirgindir. Erkek ve dişi görünüş bakımından benzerdir; dişi genellikle daha güçlü yapılıdır. Uçuşu ağır görünebilmesine rağmen son derece güçlü ve çeviktir. Başka deniz kuşlarını kovalarken ani hızlanmalar, sert dönüşler ve uzun takipler gerçekleştirebilir.

Üreme döneminde okyanusa yakın açık fundalıklar, kıyı bozkırları, turbalıklar, kısa otlu düzlükler ve deniz adalarındaki ağaçsız arazilerde yaşar. Koloniler birkaç çiftten yüzlerce hatta uygun bölgelerde çok daha fazla çifte kadar değişen büyüklükte olabilir. Yuva yerde açılan sığ bir çukurdur ve çoğunlukla otlar ile diğer bitkisel malzemelerle döşenir. Eşler yuva çevresinde geniş bir alanı savunabilir. İnsan, memeli veya başka bir kuş yuvaya yaklaştığında havalanarak doğrudan davetsizin üzerine dalması karakteristiktir. Aynı üreme alanlarına yıllar boyunca dönme eğilimi güçlüdür. Üreme dönemi dışında tamamen denizel bir yaşam sürer. Açık okyanus, kıta sahanlığı üzerindeki sular, balık sürülerinin yoğunlaştığı bölgeler ve balıkçı teknelerinin çevresi başlıca yaşam alanlarıdır. Kıyıya bağımlı değildir ve göç sırasında karadan oldukça uzakta bulunabilir. Bununla birlikte balıkların veya diğer deniz kuşlarının yoğunlaştığı burunlar, boğazlar ve kıyıya yakın verimli sularda görülebilir. Sert rüzgârlar denizdeki bireyleri kıyıya doğru sürüklediğinde karadan gözlenme olasılığı artar.

Büyük Korsanmartı son derece fırsatçı bir avcı ve leşçildir. Balıklar beslenmesinde önemli yer tutar; deniz yüzeyinden kendi yakaladığı balıkların yanı sıra balıkçı teknelerinden atılan artıkları da tüketebilir. Martı, sumru, dalıcımartı ve diğer deniz kuşlarını takip ederek taşıdıkları besini bırakmaya zorlar. Ancak kleptoparazitizmle yetinmez; diğer deniz kuşlarının yumurta ve yavrularını alabilir, hatta daha küçük yetişkin kuşları yakalayıp öldürebilir. Üreme alanlarında küçük memeliler, leş ve çeşitli hayvansal besinlerden de yararlanır. Av tercihi bulunduğu koloninin çevresindeki besin kaynaklarına göre önemli ölçüde değişebilir. Güçlü gagası ve iri yapısı sayesinde diğer korsanmartılardan daha büyük avlarla başa çıkabilir. Deniz üzerinde balıkçı teknelerini uzun süre takip etmesi ve kolay ulaşılabilir besin kaynaklarından hızla yararlanması türün belirgin davranış özelliklerindendir.