Büyük Örümcekkuşu

Büyük Örümcekkuşu, Avrupa'nın kuzey ve doğusundan Rusya'nın geniş kesimlerine ve Asya'nın içlerine uzanan Palearktik kuşakta yaşayan, kuzey popülasyonları belirgin biçimde göçmen olan bir türdür. İskandinavya, Baltık çevresi, Orta ve Doğu Avrupa ile Rusya'daki açık orman ve tundra sınırı habitatlarında ürer; kışın kuzeydeki kuşların önemli bölümü daha ılıman enlemlere iner. Güneyde yaşayan bazı popülasyonlar ise daha kısa mesafeli hareket eder veya yerleşik kalabilir. Türkiye türün düzenli üreme alanının güneyinde yer alır. Burada esas olarak seyrek bir kış ziyaretçisidir ve kayıtların büyük bölümü ülkenin batıdaki yaklaşık üçte ikisinden gelir. Trakya en düzenli görüldüğü bölgedir; İstanbul ve Edirne çevresi ile uygun açık arazilerde kışlayan bireyler kaydedilir. İç Anadolu'da da Ankara, Eskişehir ve Afyon çevresi gibi bölgelerden kış kayıtları bulunmaktadır. Kışın genellikle tek başına görülür ve uygun bir avlanma bölgesini haftalarca kullanabilir.

Büyük Örümcekkuşu güçlü gövdeli, iri başlı, uzun kuyruklu ve kancalı gagalı, gri-siyah-beyaz renkleriyle dikkat çeken bir ötücüdür. Başın tepesi, ense ve sırt açık kül grisidir; alt taraf büyük ölçüde beyazdır. Gözün üzerinden geçen geniş siyah maske, gaga dibinden başlayarak kulak örtülerine doğru uzanır ve açık gri başla güçlü kontrast oluşturur. Kanatlar siyahtır; belirgin beyaz alanlar kuş uçtuğunda daha görünür hale gelir. Uzun siyah kuyruğun dış tüyleri beyazdır ve uçuş sırasında siyah-beyaz kuyruk deseni dikkat çeker. Gaga kalın, güçlü ve uç kısmı aşağı doğru kancalıdır; üst gaganın kenarındaki özel yapı avın öldürülmesine yardımcı olur. Erkek ve dişi oldukça benzerdir; dişilerde alt tarafta hafif gri-kahverengi dalgalanmalar görülebilir. Genç bireyler daha kahverengimsi ve alt tarafları daha belirgin ince desenlidir. Uçuşu hızlı ve çoğunlukla alçaktır; birkaç güçlü kanat vuruşunu kısa süzülmeler izleyebilir. Av ararken çalı, kuru dal, tel veya direğin tepesinde dik biçimde oturması karakteristiktir. Karaalınlı Örümcekkuşundan daha güçlü yapısı, uzun kuyruğu ve farklı baş-kanat deseniyle ayrılır.

Büyük Örümcekkuşu kapalı ormanlardan kaçınır; avını görebileceği geniş açık zeminlerle gözlem noktası olarak kullanabileceği ağaç, çalı veya direklerin birlikte bulunduğu habitatları tercih eder. Üreme alanlarında açık tayga, orman açıklıkları, turbalık ve bataklık kenarları, fundalıklar, seyrek ağaçlı tundra sınırları, genç ormanlar ve ağaç kesim sahaları kullanılabilir. Kışın habitat seçimi daha geniştir. Fundalıklar, bozkır benzeri açık araziler, meralar, tarla kenarları, sazlık ve sulak alan çevreleri, seyrek çalılıklar ve genç ağaçlandırma sahaları uygun olabilir. Türkiye'de Trakya ve İç Anadolu'daki kış kayıtlarının açık tarım arazileri, göl çevreleri ve seyrek ağaçlı alanlarla ilişkili olması bu habitat tercihine uygundur. Kışlayan bireyler çoğunlukla yalnızdır ve av bakımından verimli bir alanı savunabilir. Aynı çalıları, telleri veya ağaç tepelerini tekrar tekrar gözetleme noktası olarak kullanır. Üreme alanlarında yuva çoğunlukla yoğun bir çalı veya ağacın korunaklı dalları arasına kurulur. Dallar, kökler ve kuru otlardan iri fincan biçimli yuva yapar.

Büyük Örümcekkuşu bir ötücü olmasına rağmen küçük bir yırtıcı gibi avlanır. Tarla fareleri ve diğer küçük memeliler, küçük kuşlar, iri böcekler, kertenkeleler, kurbağalar, örümcekler ve çeşitli omurgasızları yakalar. Yüksek bir tünekten çevresini izler; avı fark ettiğinde hızla yere iner veya kısa süre havada asılı kalarak konumunu belirler. Güçlü kancalı gagasıyla avını öldürür. En karakteristik davranışı, yakaladığı avı dikenli çalılara, sivri dallara veya dikenli tellere geçirerek sabitlemesi ve bazen daha sonra yemek üzere depolamasıdır. Kışın küçük kemirgenler ve kuşlar beslenmede özellikle önemli olabilir. Kar örtüsü ve av bolluğundaki değişimler kışlayan bireylerin yer değiştirmesine yol açabilir.