Çizgili kumkuşu

Çizgili Kumkuşu, Kuzey Amerika'nın Arktik ve subarktik bölgeleri ile kuzeydoğu Sibirya'da üreyen, çok uzun mesafeli göçler yapan bir kıyı kuşudur. Üreme alanları Alaska ve Kanada'nın kuzeyinden Rusya'nın Arktik kıyılarına kadar uzanır. Üreme sonrasında güneye yönelir; Amerika kökenli kuşların önemli bölümü Güney Amerika'nın güneyine kadar ulaşır. Ana göç yollarından uzakta kalan Avrupa, Akdeniz ve Orta Doğu'da ise seyrek fakat düzenli bir sapma göçmeni olarak ortaya çıkar. Türkiye'de oldukça nadir ve düzensiz bir geçiş kuşudur; kayıtların özellikle sonbahar göçünde ortaya çıkması beklenir, ilkbaharda görülmesi daha sıra dışıdır. Ülkemizde uygun sulak alanlarda çoğunlukla tek birey halinde veya diğer kumkuşlarının arasında fark edilir. Göç sırasında iç bölgelerdeki göller, deltalar ve geçici sığ sulak alanlar da kullanılabildiğinden yalnız deniz kıyılarında aranması doğru değildir.

Çizgili Kumkuşu toplu gövdeli, nispeten uzun boyunlu, hafifçe aşağı kıvrılabilen ince gagalı ve orta uzunlukta bacaklı bir kumkuşudur. Üreme giysisindeki erişkinlerde tepe ve sırt koyu kahverengi, kızılımsı ve açık kenarlı tüylerin oluşturduğu belirgin desen taşır. Başta açık kaş çizgisi görülebilir. Türün en karakteristik özelliği boyun ve göğsü kaplayan yoğun koyu çizgilenmenin alt göğüste oldukça keskin bir sınırla sona ermesi ve bunun altında kalan karın bölgesinin temiz beyaz görünmesidir. Bu çizgili “göğüslük” arazi teşhisinde son derece değerlidir. Üreme dışında üst taraf daha donuk, göğüs deseni daha yumuşaktır. Genç bireylerde sırt tüylerinin açık kenarları daha düzenli ve pullu bir görünüm yaratır. Bacaklar sarımsı, yeşilimsi veya zeytin tonlarında görünebilir; gaga koyudur ve tabanında daha açık ton bulunabilir. Uçuşta kanat çizgisi siliktir; kuyruk merkezi koyudur. Dövüşkenkuş ve bazı Calidris türleriyle karıştırılabilir; ancak çizgili göğsün beyaz karınla oluşturduğu keskin sınır, gövde yapısı ve gaga biçimi önemli ipuçlarıdır. Üreme alanlarında erkek, kur davranışı sırasında boyun bölgesindeki hava kesesini şişirerek alçak ve tok sesler çıkarabildiği dikkat çekici gösteriler yapar.

Çizgili Kumkuşu üreme döneminde Arktik tundranın nemli ve açık kesimlerine bağlıdır. Bataklık tundralar, küçük göletlerle parçalanmış çayırlıklar, sazımsı bitkilerin bulunduğu nemli düzlükler ve eriyen kar sularının oluşturduğu sığ alanlar tipik üreme habitatlarıdır. Dişi yuvayı yerde, alçak bitkiler arasında gizlenmiş sığ bir çukura kurar. Yuva çevredeki kuru ot, yaprak ve diğer bitkisel malzemelerle döşenir. Üreme sonrasında ve göç sırasında habitat tercihi genişler. Tatlı veya hafif tuzlu göllerin çamurlu kıyıları, bataklıklar, sığ lagünler, taşkın alanları, deltalar, kuruyan göletler, arıtma havuzları ve mevsimsel su birikintileri kullanılabilir. Çoğu zaman tamamen çıplak geniş çamurluklardan ziyade kısa otlar, saz kümeleri veya seyrek bitkilerle bölünmüş nemli zeminlerde beslenir. İç sularda görülme eğilimi birçok kıyı kumkuşuna göre daha belirgindir. Göç döneminde su seviyesinin yavaşça çekildiği ve geniş nemli çamur yüzeylerinin açığa çıktığı alanlar özellikle elverişlidir. Türkiye'deki nadir bireylerin bulunabileceği yerler de çoğunlukla diğer göçmen kıyı kuşlarının toplandığı göl kıyıları, deltalar, tuzcul düzlükler ve geçici sulak alanlardır.

Çizgili Kumkuşunun beslenmesi başlıca küçük omurgasızlardan oluşur. Böcekler ve larvaları, küçük kınkanatlılar, sinek larvaları, sucul böcekler, örümcekler, solucanlar, küçük kabuklular ve yumuşakçalar tüketilebilir. Besinini çoğunlukla sığ suyun kenarında ve nemli çamur üzerinde yürüyerek arar. Avlarını görerek yüzeyden topladığı gibi gagasını yumuşak zemine kısa ve hızlı hareketlerle sokarak da araştırabilir. Göç döneminde enerji gereksinimi yükseldiğinden omurgasız bakımından zengin sığ sulak alanlarda yoğun biçimde beslenir. Arktik yazında çoğalan böcekler erişkinler ve yavrular için önemlidir.