Dağ incirkuşu

Dağ İncirkuşu, Avrupa'nın ve Batı Asya'nın yüksek dağ sistemlerinde üreyen, kış aylarında ise daha alçak ve çoğunlukla sulak alanlara inen bir incirkuşudur. Üreme dağılımı Pireneler, Alpler, Apeninler, Balkanlar ve Karpatlar üzerinden Türkiye'nin dağlık bölgelerine, Kafkasya ve İran'ın kuzeyindeki yüksek alanlara kadar uzanır. Türün farklı coğrafi popülasyonları dağlık bölgelerde birbirinden parçalı biçimde bulunur. Uzun mesafeli bir göçmen sayılmaz; hareketleri daha çok mevsimsel ve yükseltiye bağlıdır. Yaz boyunca yüksek rakımlardaki üreme alanlarında yaşayan bireyler sonbaharda kar örtüsünün artması ve besin kaynaklarının azalmasıyla vadilere, ovalara ve kıyı bölgelerine iner. Kışın Batı ve Güney Avrupa, Akdeniz havzası, Türkiye ve Orta Doğu'daki uygun habitatlarda görülebilir. İlkbaharda yeniden dağlara çıkar. Türkiye'de bu nedenle yılın farklı dönemlerinde çok farklı yükseltilerde karşılaşılabilir; yazın yüksek dağ çayırlarında, kışın ise göl, dere ve bataklık kenarlarında görülmesi türün karakteristik mevsimsel hareketini yansıtır.

Yaklaşık 16–17 cm uzunluğunda, ince yapılı, uzun kuyruklu ve zarif bir incirkuşudur. Ağırlığı çoğunlukla 20–25 gram civarındadır. Görünümü mevsime göre belirgin değişiklik gösterir. Üreme giysisindeki erişkinlerde baş ve üst taraf gri-kahverengi, göğüs ve alt taraf ise açık pembemsi veya şeftali tonlarındadır. Göğüsteki çizgilenme büyük ölçüde azalır ve kuş oldukça temiz görünümlü hale gelir. Göz üzerinde açık renkli belirgin bir kaş çizgisi bulunur. Kış giysisinde ise üst taraf daha koyu kahverengi ve çizgili, alt taraf beyazımsı-kirli krem renkte olup göğüs ve yanlarda belirgin koyu çizgiler görülür. Bacaklar koyu kahverengi veya siyaha yakın, gaga ince ve sivridir. Kuyruğun dış tüylerindeki beyazlık uçuş sırasında fark edilebilir. Erkek ve dişi birbirine oldukça benzer. Genç bireyler daha yoğun çizgilidir. Kış döneminde özellikle Çayır İncirkuşu ile karıştırılabilir; Dağ İncirkuşu genellikle daha iri ve güçlü yapısı, daha koyu bacakları, daha belirgin kaş çizgisi ve sulak alanlara yönelik davranışıyla ayrılır.

Üreme döneminde çoğunlukla ağaç sınırının üzerindeki yüksek dağ habitatlarını kullanır. Alp çayırları, kısa otlu nemli yamaçlar, dağ derelerinin çevresi, eriyen kar sularının oluşturduğu ıslak düzlükler ve kayalıklarla parçalanmış açık yüksek alanlar başlıca yaşam ortamlarıdır. Genellikle 1000 metrenin üzerindeki bölgelerde ürer ve uygun dağ sistemlerinde 2500 metreyi aşan yükseltilere çıkabilir. Açık alanlarla küçük dere ve su birikintilerinin birlikte bulunduğu habitatlar özellikle elverişlidir. Yuvasını yerde, bir ot kümesinin, taşın veya küçük çıkıntının korumasındaki sığ bir çukura gizler. Yuva ot, kök ve ince bitkisel materyallerden yapılır ve iç kısmı daha yumuşak malzemeyle döşenir. Dişi çoğunlukla 4–5 yumurta bırakır. Kışın yüksek dağ habitatlarından tamamen farklı alanlara geçer; göl kıyıları, nehir ve dere kenarları, bataklıklar, taşkın düzlükleri, çamurluklar, ıslak çayırlar ve kıyı lagünleri kullanılır. Bu dönemde su kenarındaki taşlar ve açık çamurluklar üzerinde yürüyerek beslenen bireyler sık görülür.

Dağ İncirkuşu ağırlıklı olarak küçük omurgasızlarla beslenir. İlkbahar ve yaz aylarında böcekler ve larvaları, kınkanatlılar, sinekler, tırtıllar, çekirgeler, örümcekler ve diğer küçük eklembacaklılar temel besin kaynaklarıdır. Yüksek dağ çayırlarında kısa otların arasında yürüyerek av arar; dere kenarlarında taşların ve nemli zeminin çevresindeki küçük canlıları toplar. Kışın sulak alanlara indiğinde beslenme davranışı su kenarı habitatlarına uyum sağlar. Çamurluklarda, sığ su kenarlarında ve taşların arasında dolaşarak sucul böcek larvaları, küçük kabuklular, yumuşakçalar ve diğer omurgasızları yakalar. Besinini çoğunlukla görerek tespit eder ve hızlı gaga hareketleriyle yüzeyden toplar. Zaman zaman kısa bir koşunun ardından uçan böcekleri yakalamak için havalanabilir. Soğuk aylarda hayvansal besinin azaldığı dönemlerde küçük tohumlar ve diğer bitkisel materyaller de diyete eklenebilir. Üreme döneminde yavrular esas olarak protein bakımından zengin küçük omurgasızlarla beslenir. Yüksek dağlardan kışın sulak ovalara inmesi, yıl boyunca erişilebilir omurgasız kaynaklarını takip etmesini sağlayan önemli bir mevsimsel uyumdur.