Akbaşlı çinte

Akbaşlı Çinte, Avrasya'nın kuzey ve orta kesimlerinde, özellikle Rusya'nın doğusu, Sibirya, Kazakistan'ın kuzeyi ve Moğolistan çevresinde üreyen göçmen bir çinte türüdür. Üreme alanı büyük ölçüde Sarı Çinte'nin yayılışının doğusunda bulunur; iki türün temas ettiği bölgelerde melez bireyler görülebilir. Sonbaharda güneye ve güneybatıya hareket ederek Orta Asya, Çin'in kuzeyi, Afganistan ve çevresindeki bölgelerde kışlar. Avrupa'nın batısı ve Akdeniz çevresinde çok daha seyrektir. Türkiye'de düzenli bir kış ziyaretçisi değildir; nadir ve düzensiz konuk niteliğindedir. Kayıtların önemli bölümü sonbahar sonu, kış ve erken ilkbahar dönemlerine aittir. Ankara, Afyon, İstanbul, Malatya, Kayseri ve Iğdır gibi birbirinden uzak bölgelerden kayıtlarının bulunması, nadir bireylerin ülkenin farklı kesimlerine ulaşabildiğini gösterir. Türkiye'de görüldüğünde açık tarım alanları, bozkırlar ve çalılık kenarlarında diğer çintelerle birlikte bulunabilir.

Güçlü konik gagalı, nispeten iri ve sağlam yapılı bir çintedir. Üreme giysisindeki erişkin erkek oldukça dikkat çekicidir. Tepe ve başın büyük bölümü beyaz, yanak ve boğaz çevresi sıcak kestane-kızıl, sırt kahverengi üzerine koyu çizgilidir. Göğsün üst kısmında kestane tonları belirginleşirken karın daha açık, beyazımsı veya krem renktedir. Kuyruk koyu, dış kuyruk telekleri ise açık renklidir. Üreme dışındaki erkekte baş deseni tüy uçlarının etkisiyle daha örtülü ve donuk görünür; ilkbahara doğru tüylerin aşınmasıyla beyaz ve kestane alanlar belirginleşir. Dişi daha soluk, kahverengi-gri ve çizgilidir; başındaki açık alanlar erkeğe göre belirsizdir. Genç bireyler dişiye benzer ve tanımlanmaları daha güçtür. Sarı Çinte ile yakın akrabadır ve özellikle dişi ile gençlerin ayrımı dikkat gerektirir. Akbaşlı Çintede sarı yerine beyaz ve kestane tonları hâkimdir. Erişkin erkekte geniş beyaz baş alanı ve kestane yüz deseni en güçlü teşhis özelliklerindendir. Uçuşta dış kuyruk teleklerindeki açıklık fark edilebilir. Sesi ve ötüşü Sarı Çinte'ye benzeyebildiğinden nadir görüldüğü bölgelerde yalnız sese dayanarak teşhis yapılmamalıdır.

Üreme döneminde açık veya seyrek ağaçlı kuzey ormanları, çam ve huş topluluklarının kenarları, orman açıklıkları, yangın sonrası seyrekleşmiş ağaçlıklar, çalılıklarla bölünmüş otlaklar ve açık tayga karakterindeki alanları kullanır. Yoğun ve kesintisiz ormandan çok, ağaçlarla açık alanların iç içe geçtiği mozaik habitatları tercih eder. Adındaki “Pine” ifadesine rağmen yalnızca çam ormanlarına bağımlı değildir; uygun açıklık ve çalılıkların bulunduğu farklı ağaçlık sistemlerde de yaşayabilir. Üreme döneminde erkekler ağaç veya çalıların belirgin noktalarından öterek bölgelerini ilan eder. Yuva çoğunlukla zeminde veya yere çok yakın, ot ve alçak bitki örtüsü arasında iyi gizlenmiş durumdadır. Kuru otlar, ince saplar ve bitki lifleri kullanılarak fincan biçiminde hazırlanır. Üreme dönemi dışında daha açık habitatlara yönelir. Bozkırlar, tarım arazileri, anızlar, yol kenarları, çalılık sınırları ve seyrek ağaçlı açık alanlar kışlama ve göç sırasında kullanılabilir. Türkiye gibi nadir görüldüğü bölgelerde özellikle kışlayan çinte sürülerinin toplandığı tohumlu tarlalar, bozkır parçaları ve çalılıklı açık araziler türün aranabileceği başlıca ortamlardır.

Akbaşlı Çintenin beslenmesi mevsime göre belirgin biçimde değişir. Sonbahar ve kış dönemlerinde çeşitli yabani otların ve otsu bitkilerin tohumları ile tahıllar diyetin önemli bölümünü oluşturur. Yerde yürüyerek veya kısa sıçramalarla ilerleyip düşmüş tohumları toplar; bitki saplarına çıkarak doğrudan başak ve tohum başlarından da beslenebilir. Kar örtüsünün bulunduğu kışlama alanlarında rüzgârın açtığı zemin parçaları, yol kenarları ve tarım alanları önemli beslenme noktaları haline gelebilir. Bu dönemde diğer çinteler ve tohumcul kuşlarla karışık sürüler oluşturabilir. İlkbahar ve yaz aylarında böcekler ile diğer küçük omurgasızların beslenmedeki payı artar. Kınkanatlılar, tırtıllar, sinekler ve çeşitli böcek larvaları özellikle üreme döneminde önemlidir. Yavruların hızlı gelişimi için protein bakımından zengin omurgasızlar ebeveynler tarafından düzenli olarak yuvaya taşınır. Üreme dönemi sona erdikçe yeniden tohum ağırlıklı beslenmeye geçilir. Yerde beslenirken çevresini sık sık kontrol eder; tehlike sezdiğinde yakındaki çalı veya ağaçlara çekilip ortam sakinleştiğinde yeniden zemine iner. Göç sırasında tohum ve böcek bakımından zengin açık alanlar, uzun yolculuk için gerekli enerji rezervlerinin yenilenmesinde önemli rol oynar.