Delice Doğan

Delice Doğan, Avrupa ve Kuzeybatı Afrika'dan başlayarak Türkiye, Kafkasya ve Orta Asya üzerinden Sibirya ve Doğu Asya'ya kadar uzanan geniş bir Palearktik bölgede ürer. Dağılımının büyük bölümünde uzun mesafeli göçmendir. Avrupa ve Batı Asya'daki kuşlar ilkbaharda kuzeye ulaşır, yaz boyunca üreme alanlarında kalır ve sonbaharda Afrika'ya doğru göç eder. Kışlama alanlarının önemli bölümü Sahra altı Afrika'dadır; doğudaki bazı popülasyonlar ise Güney Asya'ya yönelir. İlkbahar göçü görece geç gerçekleşir ve birçok bölgede üreme alanlarına nisan sonu ile mayıs döneminde ulaşır. Sonbahar hareketi ağustos ayında başlayabilir, eylül ayında belirginleşir ve ekime kadar sürer. Türkiye hem üreme alanlarının hem de önemli göç yollarının içinde bulunur. Göç sırasında özellikle açık araziler, sulak alanlar ve böcek yoğunluğunun yüksek olduğu bölgelerde görülebilir. Güçlü uçuş yeteneği sayesinde göç döneminde geniş mesafeleri aşabilir.

İnce yapılı, uzun ve sivri kanatlı, son derece çevik bir doğandır. Boyu yaklaşık 30–36 cm, kanat açıklığı 70–84 cm civarındadır; ağırlığı ortalama 200 gramın biraz üzerindedir. Havada uzun, orak biçimli kanatları ve nispeten kısa kuyruğuyla büyük bir ebabili andırabilir. Erişkinin üst tarafı koyu arduvaz grisi, başı ve tepesi koyudur. Beyaz yanaklar ve boğaz, göz altından aşağı uzanan belirgin siyah bıyık çizgisiyle güçlü bir kontrast oluşturur. Alt taraf beyazımsı zemin üzerinde yoğun koyu uzunlamasına çizgilidir. Erişkinlerde uyluk ve kuyruk altındaki kızıl-kiremit rengi alanlar karakteristiktir. Gaga dibindeki cere ve göz çevresi sarıdır. Dişi ve erkek dış görünüş bakımından benzerdir; dişi genellikle biraz daha iridir. Genç bireyler daha kahverengi tonlarda, alt tarafları daha yoğun çizgili ve erişkinlerin kızıl bölgeleri daha soluktur. Uçuşu hızlı, güçlü ve akrobatiktir; ani yön değiştirmeleri ve yüksek hızdaki hava takipleri türün en belirgin davranış özelliklerindendir.

Delice Doğan, ağaçlık alanlarla açık avlanma sahalarının yan yana bulunduğu yarı açık habitatları tercih eder. Orman kenarları, seyrek ağaçlıklar, korular, geniş açıklıklar, fundalıklar, tarım arazileri, nehir vadileri ve sulak alan çevreleri başlıca yaşam alanlarıdır. Suyun yakınlığı özellikle avantaj sağlayabilir; göller, bataklıklar ve nehirler çevresinde çok sayıda uçan böcek ile bunları avlayan kırlangıç ve ebabiller bulunur. Ağaçlar dinlenme ve yuvalama için gereklidir, açık alanlar ise avlanma sahası olarak kullanılır. Kendi yuvasını yapmaz; çoğunlukla karga ve benzeri kuşların ağaçlardaki eski yuvalarını kullanır. Üreme dönemi diğer birçok yırtıcı kuşa göre geç başlar. Dişi genellikle 2–3 yumurta bırakır ve kuluçka yaklaşık dört hafta sürer. Kuluçkanın büyük bölümünü dişi gerçekleştirirken erkek av getirir. Yavrular yaklaşık bir ay sonra yuvadan ayrılmaya başlar ancak bir süre daha ebeveynlerine bağımlı kalır. Geç üreme dönemi, yaz sonunda çok sayıdaki genç küçük kuşun ve iri uçan böceklerin besin olarak kullanılabilmesine olanak sağlar.

Delice Doğan esas olarak uçarken avlanan uzman bir hava avcısıdır. Küçük kuşlar ve iri uçan böcekler beslenmesinin temelini oluşturur. Kırlangıçlar, ev kırlangıçları, ebabiller ve çeşitli küçük ötücüler önemli kuş avları arasındadır. Yusufçuklar, büyük güveler, kınkanatlılar ve diğer iri böcekler özellikle ilkbahar ve yaz döneminde yoğun biçimde tüketilir. Zaman zaman yarasalara ve küçük kara omurgalılarına da yönelebilir. Avını çoğunlukla açık arazide hızlı takip uçuşlarıyla yakalar. Bir kuşu kovalarken ani dönüşler yapabilir, hızla yükselip dalabilir ve uzun süreli hava takibine girebilir. İri böcekleri pençeleriyle yakaladıktan sonra uçuşunu kesmeden gagasına aktararak havada yiyebilmesi karakteristik davranışlarından biridir. Üreme döneminde erkek avın önemli bölümünü sağlar ve yakaladığı avı bazen havada dişiye aktarır. Yavrular büyüdükçe küçük kuşların diyetteki önemi artabilir. Yaz sonunda yeni uçmaya başlamış genç kırlangıç ve ebabillerin bolluğu, geç üreyen Delice Doğan için zengin bir besin kaynağı oluşturur.