Doğu Kirazkuşu

Doğu Kirazkuşu, Batı ve Orta Asya’nın kurak dağlık bölgelerine özgü, dağılışı yer yer parçalı olan göçmen bir kirazkuşu türüdür. Üreme alanları Türkiye’nin doğusundan Kafkasya ve İran üzerinden Afganistan, Pakistan’ın kuzeyi, Orta Asya ve Altaylara kadar uzanır. Kışlama alanlarının büyük bölümü Hindistan’ın kuzeybatısı ve Pakistan’daki kurak açık arazilerdedir. Türkiye, türün dünya dağılımının batı sınırında yer alır. Özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu’nun yüksek, kurak ve taşlık bölgelerinde yaz göçmeni olarak bulunur; ülkenin batısında ise oldukça nadirdir. İlkbaharda çoğunlukla nisan ayından itibaren üreme alanlarına ulaşır ve mayıs ayında yüksek kesimlere yerleşir. Üreme tamamlandıktan sonra ağustos ayından itibaren güneye ve doğuya hareket başlar; eylül boyunca göç eden bireyler görülebilir. Genellikle tek başına, çiftler halinde veya küçük gruplar halinde bulunur. Üreme sonrasında gençlerle erişkinlerin bir araya geldiği daha büyük gruplar oluşabilir. Dağılımı büyük ölçüde kurak iklim, açık taşlık yamaçlar ve uygun yükseklikteki seyrek bitki örtüsünün varlığıyla sınırlıdır.

Yaklaşık 15–16 cm uzunluğunda ve 20–30 gram ağırlığında, orta büyüklükte, uzun kuyruklu ve zarif yapılı bir kirazkuşudur. Üreme giysisindeki erkek oldukça karakteristiktir. Başı ve ensesi açık mavimsi-gri, boğazı ve belirgin bıyık çizgisi soluk renklidir; göğüs ve alt tarafları sıcak tarçın-kızılı tonlardadır. Sırtı kahverengimsi ve koyu çizgili, kanatları daha koyu kahverengidir. Kirazkuşlarına özgü kısa, güçlü ve konik gagası soluk pembemsi veya boynuz rengindedir. Dişi daha soluk ve kahverengimsi tonlarda olup başındaki gri renk daha az belirgindir; göğüs ve böğürlerinde ince çizgiler görülebilir. Genç bireyler dişiye benzer fakat daha yoğun çizgili ve daha az kontrastlıdır. Erkek ve dişide kuyruğun dış teleklerindeki beyazlık uçuş sırasında fark edilebilir. Yerde dikçe durur ve çoğunlukla yürüyerek veya kısa sıçramalarla ilerler. Üreme döneminde erkekler çevreye hâkim kaya, taş veya çalıların üzerinde tüneyerek öter. Ötüşü kısa, sade ve tekrarlanan melodik dizilerden oluşur. Açık taşlık arazide soluk toprak renkleriyle çevresine iyi uyum sağlar.

Doğu Kirazkuşu kurak, açık ve çoğunlukla dağlık arazilerin karakteristik türlerinden biridir. Seyrek ot ve çalılarla kaplı taşlık yamaçlar, kayalık vadiler, yarı kurak dağ bozkırları, kuru plato ve düzlükler ile erozyonlu açık araziler başlıca yaşam ortamlarıdır. Üreme alanlarında çıplak kaya ve taşların, kısa otsu bitkilerin ve seyrek çalıların oluşturduğu mozaik habitatları tercih eder. Yoğun ormanlardan, sık çalılıklardan ve gür bitki örtüsünden kaçınır. Türkiye’de özellikle Doğu Anadolu’nun yüksek platoları ve dağ yamaçlarındaki kuru, taşlık alanlarla ilişkilidir. Yer yer 2.000 metrenin oldukça üzerindeki yüksekliklerde üreyebilir. Yuvasını çoğunlukla yerde, bir taşın, küçük çalının veya ot kümesinin sağladığı korumadan yararlanacak şekilde gizler. Çanak biçimindeki yuva kuru otlar, ince saplar ve köklerden yapılır; iç kısmı daha ince bitkisel materyal ve kıllarla döşenir. Genellikle 4–5 yumurta bırakır. Kışlama döneminde de kuru ve açık habitatları kullanır; taşlık düzlükler, seyrek çalılı yarı çöller ve kuru tarım arazilerinde küçük sürüler halinde görülebilir.

Doğu Kirazkuşunun beslenmesi mevsime göre değişir. Yılın önemli bölümünde çeşitli otsu bitkilerin küçük tohumlarını tüketirken üreme döneminde böcekler ve diğer küçük omurgasızların beslenmedeki payı belirgin biçimde artar. Kınkanatlılar, çekirgeler, tırtıllar, karıncalar ve çeşitli böcek larvaları tükettiği hayvansal besinler arasındadır. Özellikle yavruların hızlı gelişme döneminde protein bakımından zengin böcekler önem kazanır. Besinini büyük ölçüde yerde arar; taşların ve seyrek bitkilerin arasında yürüyerek veya kısa sıçramalar yaparak tohum ve küçük omurgasızları toplar. Alçak bitkilerin tohum başlarından doğrudan beslenebilir ve zaman zaman yaprak veya dallardaki böcekleri de alabilir. Yaz sonunda üreme alanlarındaki bitkilerin tohum vermesiyle yeniden bitkisel besinlerin ağırlığı artar. Göç ve kışlama dönemlerinde yabani otların tohumları temel besin kaynaklarından biridir. Kurak habitatlarda yaşayan tür, seyrek bitki örtüsünde geniş alanları dolaşarak dağınık halde bulunan besin kaynaklarından yararlanır ve uygun beslenme alanlarında diğer tohumcul kuşlarla birlikte küçük gruplar oluşturabilir.