Esmer Çıvgın

Esmer Çıvgın, üreme alanları Sibirya'nın orta ve doğu kesimlerinden Rusya'nın Uzak Doğusu, Moğolistan'ın kuzeyi ve Çin'in kuzeydoğusuna kadar uzanan, uzun mesafeli göç yapan küçük bir ötleğendir. Sonbaharda üreme bölgelerini terk ederek Çin'in güneyi, Himalayalar'ın etekleri ve Güneydoğu Asya'ya doğru göç eder; kışlama alanları Hindistan'ın kuzeydoğusundan Myanmar, Tayland ve çevresindeki bölgelere kadar uzanır. Ana göç rotası Asya'nın doğusunda olmasına rağmen özellikle sonbaharda bazı bireyler normal rotalarının çok batısına sapar. Bu nedenle Avrupa'da düzenli sayılabilecek bir nadir göçmen olarak kaydedilir. Türkiye'de ise çok nadir bir konuk durumundadır ve gözlemleri özellikle sonbahar göç döneminde önem taşır. Ülkemizde görülen bireylerin normal dağılım alanlarının oldukça batısına ulaşmış göçmenler olduğu kabul edilir. İlkbahar kayıtları daha seyrektir. Gizli yaşam biçimi ve yoğun çalılıklarda bulunması nedeniyle varlığı çoğu zaman önce karakteristik çağrı sesiyle fark edilir; sessiz bireylerin gözden kaçması mümkündür.

Esmer Çıvgın küçük, ince yapılı, genel olarak sade kahverengi renkli bir Phylloscopus türüdür. Üst tarafı koyu zeytin-kahverengi veya sıcak esmer, alt tarafı kirli beyaz ile açık boz-kahverengi tonlarındadır. Böğürlerde ve göğüs yanlarında hafif kahverengimsi veya devetüyü renkli bir yıkanma görülebilir. En önemli arazi özelliklerinden biri gözün önünden başlayıp arkasına uzanan belirgin açık renkli kaş çizgisidir. Kaşın altında koyu göz çizgisi bulunur ve bu kontrast sade yüz görünümünü belirginleştirir. Gaga ince ve sivri, üst kısmı koyu, alt gaganın tabanı daha açık renklidir. Bacaklar genellikle kahverengimsi ve diğer bazı çıvgınlara göre nispeten güçlü görünür. Kanatları kısa ve yuvarlağa yakın olduğundan kuşun genel görünüşü uzun kanatlı göçmen Phylloscopus türlerinden farklıdır. Belirgin kanat bandı genellikle bulunmaz. Kuyruğunu ve kanatlarını zaman zaman hafifçe oynatması karakteristik davranışları arasındadır. Çıvgın ve Sibirya Çıvgını gibi benzer türlerden daha kahverengi üst tarafı, belirgin kaşı, kısa kanatlı görünümü ve özellikle sesiyle ayrılır. Temas çağrısı sert, kısa ve tek heceli bir sestir; yoğun çalılıktan tekrar tekrar duyulabilir. Ötüşü ise üreme bölgelerinde kısa, tekrarlanan ve melodik olmayan dizilerden oluşur. Arazide nadirlik nedeniyle teşhis yapılırken tüy özelliklerinin yanı sıra sesin kaydedilmesi son derece değerlidir.

Esmer Çıvgın üreme döneminde çoğunlukla kuzey Asya'nın nemli, çalılık ve açık orman karakterli habitatlarında yaşar. Nehir ve dere vadilerindeki söğütlükler, bodur çalılıklar, bataklık kenarları, nemli çayırlar ile tayganın daha açık ve çalılık bölümleri tipik üreme ortamlarıdır. Yoğun kapalı ormanlardan çok, alçak bitki örtüsünün güçlü olduğu nemli geçiş alanlarını tercih eder. Yuva zemine çok yakın veya alçak bitkilerin içinde, yoğun ot ve çalı örtüsüyle gizlenmiş biçimde kurulur. Göç ve kışlama dönemlerinde habitat seçimi genişler; dere kenarı çalılıkları, sazlıkların kenarları, böğürtlenlikler, yoğun çitler, nemli bahçeler, orman açıklıkları ve suya yakın sık bitki örtüsü kullanılabilir. Batıya sapmış bireylerin Avrupa ve çevresinde çoğunlukla kıyı çalılıklarında, dere yataklarında ve yoğun alçak bitki örtüsünde bulunması dikkat çekicidir. Açıkta uzun süre kalmaktan kaçınır ve genellikle bitkilerin alt bölümlerinde hareket eder. Türkiye'de aranırken özellikle sonbaharda kıyıya yakın yoğun çalılıklar, sulak alan çevreleri, dere boyları ve kuytu bitki toplulukları uygun alanlardır. Hareketli olmasına rağmen sık örtü içinde kaldığından kısa süreli görüntüler verebilir; bu nedenle çağrı sesi türün bulunmasında büyük önem taşır.

Esmer Çıvgının beslenmesi ağırlıklı olarak küçük omurgasızlardan oluşur. Çeşitli böcekler, böcek larvaları, küçük kınkanatlılar, sinekler, yaprak bitleri, tırtıllar ve örümcekler temel avları arasındadır. Besinini çoğunlukla alçak çalıların, otların ve sık bitki örtüsünün içinde arar; yaprak ve ince dalların üzerinden küçük avları toplar. Zaman zaman yere yakın seviyeye iner veya kısa bir hamleyle hareket eden böceği yakalar. Sonbahar ve kış dönemlerinde uygun olduğunda küçük meyveler ve diğer bitkisel besinlerden de sınırlı ölçüde yararlanabilir. Sürekli hareket ederek bitki örtüsünü sistemli biçimde araştırması, yoğun çalılıklardaki küçük omurgasız kaynaklarından etkin şekilde faydalanmasını sağlar.