Ev kırlangıcı

Ev Kırlangıcı, Avrupa'nın büyük bölümünden Kuzey Afrika'nın kuzeyine, Türkiye ve Orta Doğu üzerinden Orta Asya'ya kadar uzanan geniş bir bölgede üreyen göçmen bir kırlangıçtır. Batı Palearktik popülasyonlarının büyük bölümü uzun mesafeli göçmendir ve yaz sonunda üreme alanlarını terk ederek Afrika'ya yönelir. Kışı çoğunlukla Sahra'nın güneyindeki bölgelerde geçirir ve ilkbaharda yeniden kuzeye döner. Türkiye türün hem önemli üreme alanlarından biri hem de yoğun göç güzergâhları üzerindedir. İlkbaharda çoğunlukla mart sonundan itibaren görülmeye başlar; nisan ve mayıs aylarında üreme bölgelerine ulaşanların sayısı artar. Sonbaharda ağustos sonundan itibaren sürüler belirginleşir ve eylül-ekim döneminde güneye göç yoğunlaşır. Göç öncesinde yüzlerce bireyin aynı bölgede toplanması mümkündür. Oldukça sosyal bir türdür; hem göç sırasında hem de üreme alanlarında topluluk halinde bulunabilir. Yıllar boyunca aynı yerleşim alanına, hatta önceki yıllarda kullanılan aynı yuva veya koloniye geri dönen bireyler bulunur.

Yaklaşık 12–13 cm uzunluğunda, küçük ve kompakt yapılı bir kırlangıçtır. Ağırlığı ortalama 18 gram civarındadır. Üst tarafı parlak koyu mavi-siyah, alt tarafı temiz beyazdır. En karakteristik özelliği, uçuş sırasında dahi kolaylıkla fark edilen parlak beyaz kuyruk sokumudur. Kuyruk koyu renkli ve çatallıdır ancak Kır Kırlangıcı'ndaki kadar uzun ve derin çatallı değildir; uzun kuyruk uzantıları bulunmaz. Kanatlar uzun, sivri ve hızlı hava manevralarına uygundur. Gaga çok kısa görünmesine rağmen ağız açıklığı geniştir ve uçan böcekleri havada yakalamaya uyarlanmıştır. Erkek ve dişi dış görünüş bakımından birbirine çok benzer. Genç bireyler daha mat renklidir; üst taraflarında kahverengimsi tonlar görülebilir ve beyaz kuyruk sokumu erişkinlere göre daha kirli görünebilir. Uçuşu hızlı ve çeviktir ancak Kır Kırlangıcı'na göre çoğunlukla daha kısa kanat vuruşları kullanır. Gökyüzünde sürekli yön değiştirerek böcek toplarken beyaz kuyruk sokumu türün uzaktan tanınmasını sağlayan en güvenilir özelliklerden biridir.

Ev Kırlangıcı insan yerleşimleriyle güçlü ilişki kurmuş bir türdür. Köyler, kasabalar, şehirlerin uygun kesimleri, çiftlikler, köprüler ve farklı yapılar çevresinde koloniler halinde ürer. Doğal koşullarda kayalık uçurumlar ve kaya çıkıntılarının altında yuvalayabilirken günümüzde birçok bölgede binalar temel yuvalama alanı haline gelmiştir. Yuvasını çatı saçaklarının, balkonların, köprülerin veya benzeri çıkıntıların altına yapar. Islak çamuru küçük parçalar halinde taşıyarak duvara yapıştırır ve yalnızca küçük bir giriş deliği bulunan kapalı, fincan biçimli bir yuva oluşturur. İç kısmını ot ve tüy gibi yumuşak materyallerle döşer. Çoğunlukla koloniler halinde ürer ve uygun bir binada yan yana çok sayıda yuva bulunabilir. Genellikle 4–5 yumurta bırakır ve uygun koşullarda aynı yaz içerisinde iki kez yavru yetiştirebilir. Açık tarım arazileri, çayırlar, göl ve nehir çevreleri kolonilerin yakınında önemli beslenme alanları sağlar. Yuva yapımı için çamurlu küçük su birikintilerinin bulunması da habitatın önemli bir unsurudur.

Ev Kırlangıcı neredeyse tamamen uçan böceklerle beslenen uzman bir hava avcısıdır. Küçük sinekler, sivrisinekler, yaprak bitleri, küçük kınkanatlılar ve uçuş halindeki çok çeşitli diğer böcekler temel besinlerini oluşturur. Avını çoğunlukla uçarken yakalar ve günün büyük bölümünü havada beslenerek geçirebilir. Böceklerin bulunduğu yüksekliğe göre avlanma seviyesi değişir. Sıcak ve sakin havalarda yükselen hava akımlarıyla birlikte böcekleri oldukça yükseklerde takip edebilir; serin, yağışlı veya rüzgârlı havalarda ise böceklerin yere ve su yüzeyine yaklaşması nedeniyle çok daha alçaktan uçar. Göller, nehirler, sulak alanlar ve nemli çayırlar üzerindeki yoğun böcek toplulukları özellikle önemli beslenme alanlarıdır. Üreme döneminde ebeveynler çok sayıda küçük böceği ağızlarında biriktirerek yuvadaki yavrulara taşır. Yavrular büyüdükçe besin taşıma sıklığı artar. Yaz sonunda aile grupları daha büyük sürülere katılır ve göç öncesinde böcek açısından zengin alanlarda yoğun biçimde beslenir. Tamamen havadaki böceklere bağımlı olması nedeniyle uzun süreli soğuk ve yağışlı hava, besin erişimini ve özellikle yavru yetiştirme başarısını önemli ölçüde etkileyebilir.