Hurmayiyen

Hurmayiyen, Orta Doğu ile Güneybatı Asya'nın kurak ve yarı kurak bölgelerine özgü, kendine has bir ötücü kuştur. Üreme dağılışı başlıca Irak, İran, Türkmenistan, Afganistan ve Pakistan'ın bazı kesimlerini kapsar; Kuveyt'te de üreme kaydedilmiştir. Popülasyonların büyük bölümü kısa mesafeli göçmendir. Yaz sonunda üreme bölgelerinden ayrılan kuşlar kışı ağırlıklı olarak Arap Yarımadası, Basra Körfezi kıyıları, güney İran, Pakistan ve kuzeybatı Hindistan'da geçirir. Kışın uygun hurmalık ve vahalarda büyük topluluklar oluşabilir. Türkiye düzenli yayılışının kuzeybatısında kalır ve Hurmayiyen ülkede son derece nadir, rastlantısal bir konuktur; kayıtları çok seyrektir. Tür, Hypocolius cinsinin ve Hypocoliidae familyasının yaşayan tek temsilcisidir.

Hurmayiyen ince gövdeli, uzun kuyruklu, kısa ve hafif kancalı gagalı, yumuşak görünümlü tüylere sahip bir kuştur. Genel silueti ve ipeksi tüy yapısı nedeniyle ipekkuyrukları andırabilir. Erişkin erkek büyük ölçüde düzgün gri renklidir. Göz çevresini kaplayan ve başın yanlarına doğru uzanan belirgin siyah maske, erkeğin en karakteristik özelliğidir. Dişi daha soluk, boz-kahverengi veya kumlu gri tonlarındadır ve erkekteki güçlü siyah yüz maskesini taşımaz. Genç bireyler de dişiye benzer, daha sade bir görünüme sahiptir. Baş tüyleri heyecanlandığında hafifçe kabararak küçük bir tepe izlenimi verebilir. Gaga kısa fakat sağlamdır; meyveleri koparmaya ve küçük omurgasızları almaya uygundur. Erkek ve dişinin renk farklılığı arazide cinsiyet ayrımını kolaylaştırır. Uçuşu güçlü, hızlı ve doğrudandır; belirgin dalgalanma göstermez. Çalı ve ağaçların içinde sessizce hareket ettiği için kolay gözden kaçabilir. Özellikle kışın sürüler oluşturur ve ortak geceleme alanlarında toplanabilir. Çağrıları yumuşak, ıslığı andıran ve aşağı doğru inen kısa ses dizileridir.

Hurmayiyen kurak ve yarı kurak iklimlerde ağaç ve çalı örtüsünün yoğunlaştığı alanlara bağlıdır. Çöl ve yarı çöllerin ortasındaki vahalar, hurmalıklar, akarsu vadileri, ılgın ve hünnap çalılıkları, açık ağaçlıklar, sulanan tarım alanları ve meyve bahçeleri başlıca yaşam ortamlarıdır. Güneybatı İran'daki üreme bölgelerinde özellikle ılgın ve hünnap benzeri çalıların oluşturduğu yamalarla ilişkilidir. Irak'ta nehir ve sulak alan çevresindeki ağaçlık-çalılık habitatları kullanır. Kışlama bölgelerinde hurma bahçeleri ve yerleşim yakınındaki yoğun çalılıklar büyük önem taşır; kuşlar gün boyunca bitki örtüsünün içinde sessizce beslenebilir. Açık çölün kendisinden çok, kurak peyzaj içinde yiyecek ve örtü sağlayan bitkili adacıkları seçer. Yuvası derin çanak biçimindedir ve çoğunlukla sık bir çalıya veya hurma ağacının korunaklı bölümüne yerleştirilir. İnce dallar ve bitki lifleriyle kurulan yuvanın içi daha yumuşak malzemelerle döşenir. Üreme döneminde çiftler daha dağınık yaşarken, kışın besin bakımından zengin hurmalık ve vahalarda çok sayıda birey bir araya gelebilir. Yoğun bitki örtüsünde saklanma eğilimi nedeniyle kalabalık olduğu alanlarda bile fark edilmesi şaşırtıcı derecede zor olabilir.

Hurmayiyenin beslenmesinin büyük bölümünü meyveler ve küçük taneli bitkisel besinler oluşturur. Hurma, dut, incir, hünnap ve kurak bölgelere özgü çeşitli çalıların meyvelerini tüketir. Özellikle kışlama alanlarında meyve veren hurmalıklar, bahçeler ve çalılıklar önemli beslenme alanlarıdır. Meyveleri çoğunlukla dallar arasında sessizce dolaşarak toplar; yere düşmüş olgun meyveleri almak için zemine de inebilir. Böcekler ve diğer küçük omurgasızlar diyeti tamamlar ve üreme döneminde önemleri artar. Yavruların beslenmesinde çekirgeler dahil protein bakımından zengin böceklerin kullanıldığı bilinmektedir. Böcekleri yaprak ve dallardan topladığı gibi kısa uçuşlarla havada da yakalayabilir. Kışın besin bulunan ağaçlarda sürüler halinde beslenmesi yaygındır. Meyve ağırlıklı ve esnek beslenme biçimi, kurak çevrede dağınık halde bulunan vahalar ve hurmalıklardan etkili biçimde yararlanmasını sağlar.