Kara Ağaçkakan

Kara Ağaçkakan, Avrupa'nın büyük bölümünden Asya'nın doğusuna kadar uzanan geniş orman kuşağında yayılış gösterir. İber Yarımadası'nın bazı kesimlerinden Orta ve Doğu Avrupa'ya, İskandinavya, Balkanlar, Türkiye ve Kafkasya üzerinden Rusya, Sibirya, Çin, Kore ve Japonya'ya kadar görülür. Dağılımı büyük ölçüde geniş ve olgun ormanların varlığına bağlıdır. Popülasyonların çoğu yerleşiktir ve erişkin çiftler yıl boyunca aynı geniş yaşam alanını kullanabilir. Genç bireyler bağımsız olduktan sonra yeni bölgeler bulmak amacıyla daha uzun mesafelere dağılabilir. Türkiye'de özellikle Karadeniz kuşağının geniş ormanları ile Marmara ve Anadolu'nun uygun dağlık ormanlarında yerel olarak görülür. Uygun bölgelerde yıl boyunca aynı orman sisteminde kalabilir. Orman içinde kolay fark edilmeyebilir; güçlü çağrıları, uçuş sesi ve gövdelere vurduğu darbeler çoğu zaman kuş görülmeden önce varlığını belli eder.

Kara Ağaçkakan, Avrupa ve Türkiye'deki en iri ağaçkakanlardan biridir ve neredeyse tamamen siyah tüyleriyle kolay tanınır. Gövdesi uzun, başı belirgin, boynu ince ve gagası büyük, düz ve güçlüdür. Erişkin erkeğin başının üst kısmı alın bölgesinden enseye kadar parlak kırmızıdır. Dişide kırmızı renk daha sınırlıdır ve başın arka kısmında görülür. Bunun dışında her iki cinsiyet de büyük ölçüde siyahtır. Göz açık renkli, gaga koyu gri ve uca doğru daha açık görünebilir. Ayakları ağaç gövdesine güçlü biçimde tutunmaya, sert kuyruk telekleri ise tırmanırken gövdeye destek olmaya uyarlanmıştır. Ağaç üzerinde dik durur ve güçlü sıçramalarla gövde boyunca ilerler. Uçuşu diğer birçok ağaçkakana göre daha az belirgin dalgalıdır; güçlü kanat vuruşlarıyla ağaçlar arasında doğrudan ilerleyebilir. Uçarken uzun gövdesi, geniş kanatları ve tamamen koyu görünümü dikkat çeker. Üreme döneminde hem erkek hem dişi güçlü biçimde davul çalabilir. Derin, yankılı çağrıları ve uçuş sırasında çıkardığı yüksek sesler, sık ormanda türün tanınmasında görünüşü kadar önemlidir.

Kara Ağaçkakan geniş, olgun ve yaşlı ağaçların bulunduğu ormanları tercih eder. Kayın, meşe ve diğer yaprak döken ormanların yanı sıra çam, ladin, göknar ve karışık ormanlarda yaşayabilir. Beslenme için ölü veya çürümekte olan ağaçların, kütüklerin ve devrilmiş gövdelerin bulunması önemlidir. Üreme için ise yuva kovuğunu açabileceği kalın, sağlam ve gövdesi yeterince düzgün iri ağaçlara ihtiyaç duyar. Orman açıklıkları ve yollarıyla çevrili olgun ağaçlıkları da kullanabilir; beslenirken ormanın daha açık bölümlerine çıkabilir. Çiftler geniş yaşam alanlarına sahiptir ve aynı bölgede yıllarca kalabilir. Yuva kovuğunu güçlü gagasıyla kendisi açar. Giriş deliği diğer ağaçkakanların çoğundan daha büyük ve genellikle ovaldir; gövde içinde derin bir yuva odası oluşturulur. İçeri ayrıca yuva malzemesi taşınmaz ve yumurtalar kovuğun tabanındaki odun parçacıkları üzerine bırakılır. Terk edilen kovuklar sonraki yıllarda baykuşlar, güvercinler, ördekler ve çeşitli memeliler tarafından kullanılabilir. Bu nedenle Kara Ağaçkakan, yaşlı ormanlarda başka türlere büyük yuva boşlukları sağlayan önemli bir ekosistem mühendisidir.

Kara Ağaçkakanın beslenmesinde karıncalar ve odun içinde yaşayan böcekler önemli yer tutar. Özellikle marangoz karıncaları ile çeşitli kınkanatlıların larvalarını tüketir; diğer böcekler de diyete katılır. Güçlü gagasıyla çürümüş gövdeleri, kütükleri ve kabukları parçalayarak ahşap içindeki galerilere ulaşır. Açtığı büyük ve derin beslenme oyukları ormanda varlığının belirgin işaretlerindendir. Uzun ve hareketli diliyle dar böcek galerilerindeki karınca ve larvaları çıkarabilir. Yerdeki çürük kütüklerde ve karınca yuvalarında da yoğun biçimde beslenir. Kışın karınca kolonilerine ulaşmak için odunu veya yuva yüzeyini derin biçimde kazabilir. Beslenmesi esas olarak hayvansal olmakla birlikte zaman zaman meyve ve diğer bitkisel besinlerden de yararlanabilir. Yavrular büyütülürken erişkinler topladıkları böcek ve larvaları kovuğa taşıyarak sık aralıklarla besleme yapar.