Kara Toygar

Kara Toygar, dünya dağılımı çoğunlukla Avrasya bozkırlarının sınırlı bir bölümünde yoğunlaşan bir Orta Asya türüdür. Üreme alanlarının merkezi Kazakistan'dır; ayrıca güneybatı Rusya'da, özellikle Hazar Denizi'nin kuzeyi ile Aşağı Volga çevresindeki bozkırlarda görülür. Göç davranışı cinsiyetler arasında belirgin biçimde farklılık gösterebilir. Erişkin erkeklerin önemli bir bölümü üreme alanlarında veya yakın çevresinde kışı geçirirken, dişiler ve genç kuşlar sonbaharda daha güneye ve batıya hareket edebilir. Kışın güney Kazakistan, Özbekistan, Rusya'nın güneyi ve zaman zaman daha batıdaki bölgelerde sürüler halinde görülür. Sert kışlar, yoğun kar örtüsü ve besin koşulları olağan dağılımın dışına yönelen düzensiz hareketlere yol açabilir. Erkekler kış sürülerinde çoğu zaman sayıca baskındır; dişilerin daha uzun mesafeli mevsimsel hareketleri bu farkın nedenlerinden biridir. Türkiye düzenli yayılışının dışında kalır ve Kara Toygar ülkede son derece nadir, rastlantısal bir konuktur.

Kara Toygar güçlü gövdeli, iri başlı ve kalın gagalı bir toygardır. Türde belirgin eşeysel farklılık vardır. Üreme dönemindeki erişkin erkek neredeyse bütünüyle siyahtır ve bu görünümü sayesinde diğer toygarlarla karıştırılması güçtür. Sonbahardaki taze tüylerde bu açık kenarlar daha geniş olduğundan erkek daha benekli ve kahverengimsi görünebilir; kış boyunca tüy uçları aşındıkça siyah renk giderek belirginleşir. Gaga açık sarımsı veya pembemsi tonlarda, bacaklar koyudur. Dişi ise erkekten tamamen farklı görünür. Üst tarafları boz-kahverengi ve koyu lekeli, alt tarafları daha açık renkli ve göğüs bölgesi düzensiz koyu beneklidir. Bazı dişiler Boğmaklı Toygarı andırabilir; ancak koyu bacakları, kanat desenindeki farklılıklar ve koyu kanat altı tanıda yardımcıdır. Erkek ve dişi arasındaki bu güçlü renk farkı, türün belirgin özelliklerindendir. Taze tüylerde erkeklerin siyahlığı kısmen gizlenebildiğinden mevsim de tanıda önemlidir. Uçuşta geniş kanatları ve güçlü yapısı dikkat çeker. Erkek üreme döneminde yükselerek uzun ötüş uçuşları yapar; ötüşü hızlı, akıcı ve çok sayıda kısa notanın birleştiği hareketli dizilerden oluşur.

Kara Toygar geniş, açık ve büyük ölçüde ağaçsız bozkırların uzmanıdır. Özellikle kısa ve orta boylu otların bulunduğu doğal step alanları, tuzlu düzlüklerin çevresi, pelin ve çeşitli bozkır otlarının oluşturduğu bitki toplulukları başlıca habitatlarıdır. Hafif otlatılan meralar ve tarımsal kullanımın bırakıldığı eski tarlalar da uygun koşullarda yüksek sayıda Kara Toygar barındırabilir. Beslenme sırasında kısa bitkili veya çıplak zemin parçalarını tercih ederken yuva için biraz daha yüksek ve yoğun bitki örtüsünden yararlanması, farklı yükseklikte bitkilerin yan yana bulunduğu mozaik bozkırları değerli kılar. Yuvasını doğrudan yere, genellikle ot veya başka bir bitkinin yakınına açılmış sığ bir çukura kurar. Kuru otlar ve ince bitki parçaları kullanılır. Dişilerin yuva çevresine otçul memelilerin dışkı parçalarını taşıyarak dikkat çekici bir döşeme oluşturduğu da bilinmektedir. Kışın açık bozkırlar, anızlar, tarım alanları ve karın daha az biriktiği açıklıklar kullanılabilir.

Kara Toygarın beslenmesi mevsime göre belirgin biçimde değişir. İlkbahar ve yaz aylarında böcekler önemli yer tutar; özellikle kınkanatlılar ve bozkırda yaşayan diğer küçük omurgasızlar tüketilir. Üreme döneminde yavruların gelişmesi için hayvansal besinlerin önemi artar ve erişkinler yerde topladıkları böcekleri yuvaya taşır. Sonbahar ve kış aylarında ise bitkisel besinler ağırlık kazanır. Bozkır otlarının tohumları, çeşitli yabani bitki tohumları ve tarım alanlarında yere dökülmüş tahıl taneleri tüketilir. Besinini hemen tamamen yerde arar; açık veya kısa bitkili alanlarda yürüyerek ve kısa koşular yaparak tohumları ve küçük avları toplar. Kışın büyük sürüler halinde uygun beslenme alanlarında yoğunlaşabilir. Kar örtüsünün kalınlığı besine ulaşmasını doğrudan etkilediğinden sert kışlarda sürüler daha elverişli alanlara hareket edebilir.