Küçük martı

Küçük Martı, ağırlıklı olarak kuzey Avrasya'nın tatlı su sulak alanlarında üreyen ve kış dönemini daha güneyde geçiren göçmen bir martıdır. Üreme dağılışı Finlandiya ve Baltık çevresinden doğuya doğru Rusya ile batı Sibirya'ya uzanır; daha batıda ve Orta Avrupa'da küçük, düzensiz üreme toplulukları da bulunur. Sonbaharda üreme alanlarından ayrılan kuşlar Baltık, Kuzey Denizi, Atlantik kıyıları, Karadeniz, Hazar ve Akdeniz havzalarına yönelir. Kışın önemli bölümü kıyı ve açık deniz ortamlarında yaşar. İlkbahar göçünde yeniden kuzeye dönerken göller, barajlar, deltalar ve nehir ağızlarında topluluklar halinde görülebilir. Türkiye türün düzenli göç ve kışlama alanları içindedir; özellikle Karadeniz, Marmara ve Ege kıyıları ile büyük göller, deltalar ve uygun iç sularda karşılaşılır. İlkbahar ve sonbaharda sayıları belirgin biçimde artabilir. Üreme döneminde Türkiye'nin düzenli üreyen martılarından biri değildir. Deniz kıyısından uzaktaki iç sularda görülmesi şaşırtıcı değildir; göç sırasında uygun beslenme koşulları sağlayan göller ve barajlarda kısa süreli yoğunlaşmalar oluşturabilir.

Küçük Martı zarif yapılı, kısa gagalı, yuvarlak kanatlı ve hafif uçuşlu bir martıdır. Erişkin üreme giysisinde baş bütünüyle koyu siyah görünür; bu koyu başlık enseye kadar uzanır. Sırt ve kanat üstü açık gridir, gövdenin geri kalanı beyazdır. En ayırt edici özelliklerinden biri kanat altlarının koyu gri-siyaha yakın görünmesidir; beyaz arka kenarla oluşturduğu kontrast uçuş sırasında çok belirgindir. Gaga ince ve koyu, bacaklar kırmızımsıdır. Üreme dışı giyside siyah başlık kaybolur; baş büyük ölçüde beyazlaşırken kulak örtüleri çevresinde koyu leke ve tepede gri-siyah işaretler kalabilir. Genç bireyler erişkinlerden oldukça farklıdır. Kanat üstünde siyahımsı-kahverengi işaretlerin oluşturduğu belirgin zikzak veya M benzeri desen bulunur; kuyruk ucunda koyu bant görülür. Yaş ilerledikçe kanat deseni azalır ve erişkin görünümine ulaşır. Karabaş Martı ile karıştırılabilir; ancak Küçük Martının daha narin yapısı, kısa gagası, yuvarlak kanatları, erişkindeki koyu kanat altı ve hafif uçuşu önemli ayrım özellikleridir. Uçuş biçimi diğer birçok martıdan farklı olarak çevik ve yumuşaktır; beslenirken su yüzeyi üzerinde küçük sumruları andıran dönüşler ve kısa alçalışlar yapabilir.

Üreme döneminde Küçük Martı çoğunlukla kuzey kuşağındaki sığ tatlı su göllerini, bataklıkları, taşkın düzlüklerini, sazlıklarla çevrili açık suları ve zengin sucul bitki örtüsüne sahip sulak alanları kullanır. Yuvalama için açık suyla yüzen veya yoğun kıyı bitkilerinin yan yana bulunduğu, küçük adacıklar ve bataklık parçaları içeren alanlar elverişlidir. Çoğunlukla koloniler halinde ürer ve bazı bölgelerde sumrular veya başka küçük martılarla aynı sulak alanı paylaşabilir. Yuva su kenarında, küçük bir adacıkta veya yoğun bataklık bitkilerinin üzerinde oluşturulan sığ bir yapıdır; çevredeki saz, ot ve diğer bitkisel malzemeler kullanılır. Üreme alanlarının su rejimindeki değişikliklere duyarlıdır; kuruma veya ani su yükselmeleri yuvalama koşullarını bozabilir. Göç döneminde habitat seçimi belirgin biçimde genişler. Büyük göller, barajlar, nehir ağızları, deltalar, lagünler, balık havuzları ve kıyısal sular dinlenme ve beslenme alanı olarak kullanılır. Kışın daha denizel hale gelir; kıyı açıklarında, körfezlerde ve zaman zaman karadan oldukça uzaktaki sularda bulunabilir. Fırtınalı havalarda kıyıya yaklaşan veya iç sulara yönelen bireyler görülebilir. Türkiye'deki gözlemlerde bu nedenle hem deniz kıyılarının hem de büyük iç sulak alanların kontrol edilmesi önemlidir.

Küçük Martı ağırlıklı olarak küçük omurgasızlarla beslenir. Üreme ve göç dönemlerinde sucul ve uçan böcekler, böcek larvaları, küçük kabuklular ve diğer su omurgasızları temel besinleri arasındadır. Su yüzeyinin hemen üzerinde çevik biçimde uçarak böcekleri havadan yakalayabilir veya yüzeye kısa dokunuşlarla avını alabilir. Zaman zaman yüzerek de beslenir. Kışın denizel ortamlarda küçük kabuklular, planktonik canlılar ve uygun olduğunda küçük balıklardan yararlanır. Besin yoğunluğunun yüksek olduğu alanlarda sürüler oluşturabilir; özellikle göç sırasında böcek çıkışlarının yoğunlaştığı göl ve bataklıklarda çok hareketli beslenme toplulukları görülebilir.