Küçük Sazhorozu

Küçük Sazhorozu, esas olarak Sahra Altı Afrika'nın tropikal ve subtropikal sulak alanlarında yaşayan, yağışlara bağlı hareketleri belirgin küçük bir su kuşudur. Batı Afrika'dan Orta ve Doğu Afrika'ya, güneye doğru kıtanın uygun sulak alanlarına kadar geniş fakat düzensiz bir dağılım gösterir. Yağışların oluşturduğu geçici bataklıkları hızla kullanabilmesi nedeniyle bulunduğu bölgeler ve sayıları yıldan yıla değişebilir. Afrika içinde mevsimsel hareketler yapar; bazı bireyler üreme sonrasında oldukça geniş alanlara dağılır. Tür zaman zaman normal yayılışının çok kuzeyine çıkarak Kuzey Afrika, Orta Doğu ve Avrupa'ya ulaşır. Türkiye'de düzenli bir popülasyonu veya bilinen sürekli üreme alanı bulunmaz; son derece nadir, rastlantısal bir ziyaretçi olarak görülür. Türkiye'deki karşılaşmalar Afrika'daki ana dağılım alanından kuzeye yönelmiş bireylerle ilişkilidir. Gizli yaşam biçimi ve yoğun su bitkileri arasında bulunması, kısa süre konaklayan bireylerin fark edilmesini de güçleştirir.

Küçük Sazhorozu, kısa kuyruklu, uzun parmaklı ve kompakt gövdeli küçük bir su kuşudur. Erişkinlerde baş ve boyun koyu morumsu mavi, sırt ve kanat üstleri yeşilimsi ya da bronz parıltılı koyu tonlardadır. Gövdenin alt tarafında mavi ve mor renkler belirgindir. En dikkat çekici özelliklerinden biri kısa, kalın ve parlak kırmızı gagasıdır; alın kalkanı da kırmızıdır. Bacaklar kırmızımsı, uzun parmaklar ise sazlar ve yüzen bitkiler üzerinde yürümeye uygundur. Kuyruk kısa ve koyudur; kuyruk altındaki açık renkli alan kuş hareket ederken görülebilir. Cinsiyetler genel görünüş bakımından benzerdir. Genç bireyler erişkinlerin parlak renklerinden yoksundur; daha soluk, kahverengi ve krem tonlarında görünür, alt tarafları açık renkli, gaga ve bacakları daha mattır. Uçuşta yuvarlakça kanatları ve geriye uzanan uzun bacakları dikkat çeker. Sazhorozu'ndan çok daha küçük ve narin olması ayırımda önemlidir. Küçük Suyelvesi gibi ufak yelvelerle karıştırılabilse de erişkinin mor-mavi gövdesi, kırmızı gagası ve uzun parmakları karakteristiktir. Yoğun bitki örtüsünde çevik biçimde tırmanabilir ve yüzen yaprakların üzerinde rahatça ilerleyebilir.

Küçük Sazhorozu sığ, tatlı su karakterli ve yoğun bitki örtüsü bulunan sulak alanlara bağlıdır. Bataklıklar, mevsimsel taşkın alanları, sazlık kenarları, göl ve gölet kıyıları, nehir taşkın düzlükleri ve yüzen su bitkileriyle kaplı sığlıklar başlıca yaşam ortamlarıdır. Nilüferler ve diğer geniş yapraklı yüzen bitkilerin oluşturduğu örtüler özellikle elverişlidir; uzun parmakları sayesinde bu yaprakların üzerinde batmadan hareket edebilir. Tamamen açık sulardan çok, saklanabileceği yoğun bitkilerle küçük açık su parçalarının iç içe geçtiği alanları tercih eder. Afrika'da yağışların ardından oluşan geçici sulak alanları kısa sürede kullanabilir ve su çekildiğinde başka uygun bölgelere hareket edebilir. Üreme döneminde yuva, su bitkilerinin arasında veya su yüzeyinin hemen üzerinde bitkisel malzemeden yapılır ve çevredeki yoğun örtüyle gizlenir. Yavrular yumurtadan çıktıktan kısa süre sonra hareket edebilir ve ebeveynleriyle birlikte bitkiler arasında dolaşır. Sulak alanların kuruması doğal hareketleri tetiklerken kalıcı drenaj ve bitki örtüsünün yok edilmesi kullanılabilir habitatı azaltır.

Küçük Sazhorozu hem hayvansal hem bitkisel besinlerden yararlanan fırsatçı bir türdür. Böcekler, böcek larvaları, küçük yumuşakçalar, solucanlar, örümcekler ve diğer küçük omurgasızlar beslenmesinde önemli yer tutar. Bunun yanında su bitkilerinin tohumlarını, genç sürgünlerini ve yumuşak kısımlarını da tüketir. Besinini çoğunlukla sığ suda, çamurlu kıyılarda ve yüzen bitkilerin üzerinde yürüyerek arar; küçük avları gagasıyla su yüzeyinden veya bitkilerin arasından toplar. Uzun parmakları ulaşılması güç yüzen bitki örtüsünde dengeli hareket etmesini sağlar. Yoğun örtünün kenarında beslenirken tehlike hissettiğinde hızla bitkilerin arasına çekilir. Beslenme içeriği mevsime, su seviyesine ve bulunduğu sulak alandaki omurgasız bolluğuna göre değişebilir.