Akyanaklı kaz

Akyanaklı Kaz, kuzey yarımkürenin yüksek enlemlerinde üreyen ve kışlamak üzere Batı Avrupa'nın daha ılıman kıyılarına göç eden karakteristik bir kaz türüdür. Başlıca üreme alanları Grönland'ın doğusu, Svalbard, Rusya'nın Arktik kıyıları ve Barents Denizi çevresindeki adalardır. Son yıllarda Baltık Denizi çevresinde ve Kuzey Avrupa'nın bazı kıyılarında daha güneyde üreyen yeni popülasyonlar da oluşmuştur. Geleneksel popülasyonlar sonbaharda güneye hareket ederek özellikle Britanya Adaları, Hollanda, Almanya ve çevresindeki kıyısal otlaklarda kışlar. İlkbaharda büyük sürüler halinde kuzeydeki üreme bölgelerine geri döner. Türkiye normal göç ve kışlama alanlarının oldukça güneyinde kaldığından Akyanaklı Kaz ülkemizde nadir görülen bir ziyaretçidir. Kayıtlar çoğunlukla kış döneminde veya göç sırasında diğer kaz sürülerinin arasında bulunan tek bireyler ya da çok küçük gruplarla ilgilidir. Bu nedenle Türkiye'deki gözlemlerde özellikle Sakarca, Boz Kaz ve diğer kışlayan kaz topluluklarının dikkatle taranması önemlidir. Tür güçlü göç davranışı gösterir ve uygun konaklama alanlarında binlerce bireyden oluşabilen yoğun sürüler meydana getirebilir.

Akyanaklı Kaz siyah, beyaz ve gümüşi gri renklerin oluşturduğu son derece belirgin deseni sayesinde çoğu durumda kolay tanınır. Erişkinlerde başın tepesi, ense, boyun ve göğsün üst bölümü siyahtır; yüzün büyük bölümünü kaplayan geniş beyaz alan ise türün en dikkat çekici özelliğidir. Alın ve yanaklardaki beyazlık siyah başlık ve boyunla keskin bir kontrast oluşturur. Sırt ve kanat örtüleri gri tonlarda olup her tüyün koyu ve açık kenarları uzaktan dahi seçilebilen düzenli, gümüşi çizgili bir görünüm yaratır. Alt taraf açık renkli, böğürler açık gri, kuyruk ve kuyruk sokumunun bir bölümü siyahtır. Gaga kısa, küçük ve siyahtır; bacaklar da koyu renklidir. Erkek ve dişi tüy rengi bakımından birbirine çok benzer. Genç bireylerde yüz deseni daha kirli, sırt desenleri daha mat ve kahverengimsi olabilir. Uçuşta siyah boyun, açık gövde ve koyu kanatlar güçlü bir kontrast oluşturur. Kanat vuruşları hızlı ve düzenlidir; göç sırasında sürüler çizgi, dalgalı hat veya V benzeri düzenler oluşturabilir. Sesi yüksek, kısa ve havlamayı andıran keskin çağrılardan oluşur; kalabalık sürüler oldukça gürültülüdür. Kanada Kazından daha toplu yapısı, kısa gagası, beyaz yüzü ve gri desenli sırtıyla rahatlıkla ayrılır.

Akyanaklı Kaz üreme ve kışlama dönemlerinde birbirinden oldukça farklı habitatlardan yararlanır. Arktik bölgelerde kayalık adalar, kıyı uçurumları, tundra düzlükleri ve denize yakın taşlık yamaçlarda ürer. Yırtıcılardan korunmak amacıyla yuvalar bazen sarp kayalıkların çıkıntılarına ve ulaşılması güç uçurumlara kurulabilir. Yuva yerde oluşturulan sığ bir çukur biçimindedir ve bitkisel materyalin yanı sıra bol miktarda tüy ile döşenir. Yumurtadan çıkan yavrular beslenme alanlarına ulaşmak için ebeveynlerini takip eder; uçurumlarda yuvalayan ailelerde yavruların çok kısa süre içinde yüksek yuva alanlarından aşağıya inmesi gerekebilir. Üreme sonrasında kıyısal tundralar ve otlaklar önem kazanır. Kışlama bölgelerinde ise kısa otlu kıyı çayırları, tuzcul meralar, haliç çevreleri, adalar, tarım alanları ve geniş açık otlaklar tercih edilir. Geceleri güvenli kıyılar, sığ sular veya adacıklarda dinlenip gündüzleri açık alanlarda topluca beslenebilir. Göç sırasında göller, rezervuarlar ve büyük sulak alanlar dinlenme amacıyla kullanılabilir. Türkiye gibi normal dağılımının dışında kalan bölgelerde görülen bireylerin de çoğunlukla geniş göller, deltalar ve diğer kazların toplandığı açık sulak alanlarda bulunması beklenir.

Akyanaklı Kaz ağırlıklı olarak otçuldur. Tundra ve kıyı çayırlarında kısa otları, sazların ve diğer otsu bitkilerin yapraklarını, sürgünlerini ve kök kısımlarını tüketir. Kışlama alanlarında düzenli biçimde otlayarak kısa çimli meralardan yararlanır; tarım arazilerinde tahıllar, hasat artıkları ve genç bitki sürgünleri de beslenmesine katılabilir. Kısa ve güçlü gagası bitkileri zemine yakın seviyeden koparmaya uygundur. Çoğunlukla sürü halinde beslenir ve uygun bir alanda çok sayıda kuş yan yana otlayabilir. Göç öncesinde enerji rezervlerini artırmak için yoğun biçimde beslenir. Arktik üreme alanlarında bitkilerin kısa büyüme döneminden yararlanırken, kışın daha verimli kıyı otlaklarına yönelmesi yıllık yaşam döngüsünün temel parçalarından biridir.