Orman Çıvgını

Orman Çıvgını, Avrupa'nın büyük bölümünden doğuya doğru Baltıklar, Balkanlar, Ukrayna ve batı Rusya'ya uzanan kuşakta üreyen, kışı Sahra'nın güneyindeki Afrika'da geçiren uzun mesafeli göçmen bir yaprak ötleğenidir. Batıda Britanya ve Fransa'dan başlayarak Orta ve Doğu Avrupa boyunca geniş bir dağılışa sahiptir; Güney kesimlerde dağılışı daha parçalıdır. İlkbaharda Afrika'dan dönerek çoğunlukla nisan ve mayıs aylarında üreme alanlarına ulaşır, yaz sonundan itibaren yeniden güneye göç eder. Kışlama alanları Batı ve Orta Afrika'nın ormanlık ve ağaçlıklı bölgelerinde yoğunlaşır. Avrupa'daki üreme alanlarında en yüksek yoğunluklara çoğunlukla kesintisiz ve olgun orman kuşaklarında ulaşır. Kışlama bölgelerine ulaşan bireyler aylar boyunca tropikal kuşakta kalır ve ilkbaharda yeniden kuzeye yönelir. Türkiye türün güneydoğu Avrupa ile Kafkasya arasındaki yayılışının kenarında yer alır. Ülkemizde özellikle kuzey ve kuzeybatıdaki uygun yaprak döken ormanlarda yerel bir yaz ziyaretçisi ve üreyen türdür; göçte daha geniş alanda görülebilir. Türkiye'deki dağılışı Çıvgın ve Söğütbülbülüne göre daha seyrek ve parçalıdır.

Orman Çıvgını ince yapılı, uzun kanatlı ve parlak renkli bir yaprak ötleğenidir. Üst tarafları canlı sarımsı yeşil veya zeytin yeşili, boğaz ve üst göğüs belirgin limon sarısıdır. Karın ve kuyruk altına doğru renk aniden açılarak temiz, ipeksi beyaza dönüşür; sarı göğüs ile beyaz karın arasındaki güçlü karşıtlık türün en belirgin özelliklerindendir. Yüzde uzun ve parlak sarı bir kaş çizgisi bulunur; bunun altında koyu göz çizgisi uzanır. Gaga ince ve sivri, bacaklar çoğunlukla açık kahverengi veya sarımsıdır. Kanatlar diğer yaygın Avrupa çıvgınlarına göre belirgin biçimde uzun ve sivridir; uzun birincil telek çıkıntısı kuşa zarif bir görünüm verir. Kuyruk görece kısa görünür. Erkek ve dişi dış görünüş bakımından birbirine çok benzer; genç kuşlar genellikle daha parlak sarımsı ve taze tüylüdür. Söğütbülbülüyle karıştırılabilir ancak Orman Çıvgınının daha canlı sarı yüz ve göğsü, çok beyaz karnı, daha uzun kanatları ve farklı vücut oranları ayrımda yardımcıdır. Ötüşü çok karakteristiktir: yavaş başlayıp giderek hızlanan, metal bir paranın masa üzerinde dönmesini andıran titreşimli bir diziyle sonlanır. Ayrıca yumuşak, hüzünlü ve birkaç kez tekrarlanan ayrı bir ötüş tipi de duyulur.

Orman Çıvgını üreme döneminde özellikle olgun, yüksek gövdeli yaprak döken ormanlarla ilişkilidir. Kayın ve meşe ormanları başta olmak üzere huş, gürgen ve diğer geniş yapraklı ağaçların oluşturduğu ormanlarda yaşayabilir. En uygun habitat, yüksek ve nispeten kapalı bir ağaç tacının altında çalı katının seyrek olduğu, buna karşılık zeminde otlar, yaprak döküntüsü ve yer yer açıklıkların bulunduğu orman yapısıdır. Çok sık çalılıklarla kaplanmış genç ormanlardan ve tamamen açık arazilerden genellikle kaçınır. Eğimli, olgun ormanlar özellikle tercih edilebilir. Yuvasını ağaçlara değil yere kurar. Kuru yapraklar, otlar ve bitki liflerinden yapılan kubbemsi yuva, yaprak döküntüsü veya alçak bitkiler arasında iyi gizlenir ve yan tarafta küçük bir giriş taşır. Göçte parklar, bahçeler, korular ve kıyı ağaçlıklarını da kullanır. Afrika'daki kışlama döneminde ormanlar, orman kenarları ve ağaçlıklı savanlardan yararlanır.

Orman Çıvgını temel olarak böcekler ve diğer küçük omurgasızlarla beslenir. Tırtıllar, sinekler, küçük kınkanatlılar, yaprak bitleri, kelebek ve güveler, küçük arılar ve örümcekler başlıca avları arasındadır. Besinini çoğunlukla ağaçların taç ve orta katmanlarında, yaprakların ve ince dalların yüzeyinden toplar. Dallar arasında sürekli hareket eder; yaprak altlarını araştırır ve ulaşılması güç avları almak için kısa süre havada asılı kalabilir. Uçan böcekleri yakalamak amacıyla kısa hava atakları da yapar. Üreme döneminde yavrular özellikle tırtıllar, uçan böcekler ve örümceklerle beslenir. Sonbahar göçünde küçük meyvelerden sınırlı ölçüde yararlanabilse de beslenmesinin temelini yıl boyunca omurgasızlar oluşturur.