Sarıgagalı dağ kargası

Sarıgagalı Dağ Kargası, Kuzey Afrika ve Güney Avrupa'nın yüksek dağlarından Anadolu, Kafkasya ve İran üzerinden Orta Asya, Himalayalar ve Çin'in batısına kadar uzanan geniş ve parçalı bir yayılışa sahiptir. Avrupa'da Pireneler, Alpler, Apeninler, Karpatlar ve Balkanlar gibi dağ sistemlerinde yerleşik topluluklar bulunur; Kuzey Afrika'da Atlas Dağları'nda yaşar. Asya'daki dağılışı Türkiye ve Kafkasya'dan doğuya doğru yüksek dağ kuşaklarını izler. Uzun mesafeli düzenli göç yapmaz ve yetişkinlerin çoğu yıl boyunca aynı dağ sisteminde kalır. Bununla birlikte kışın kar ve besin koşullarına bağlı olarak yüksek kesimlerden vadilere ve daha alçak yamaçlara inebilir. Türkiye'de yerleşik ve üreyen bir türdür; özellikle Toroslar, Doğu Karadeniz dağları ve Doğu Anadolu'nun yüksek, kayalık dağ sistemlerinde görülür. İç Anadolu'nun uygun yüksek dağlarında da yerel toplulukları vardır. Dağılışı, ağaç sınırının üzerindeki açık alanlar ile güvenli kaya yarıklarının birlikte bulunmasına bağlı olduğundan kesintilidir.

Sarıgagalı Dağ Kargası, bütünüyle siyah tüylü, uzun kanatlı, çevik ve sosyal bir kargagildir. Erişkinlerin tüyleri güneş altında yeşilimsi, mavimsi veya morumsu metalik bir parlaklık gösterebilir. En belirgin özelliği kısa, ince ve hafif kıvrık parlak sarı gagasıdır; bacakları erişkinlerde canlı kırmızıdır. Erkek ve dişi dış görünüş bakımından birbirine çok benzer. Genç kuşlarda tüyler daha mat, bacaklar daha soluk ve gaga erişkinlerin parlak sarısından daha donuk renklidir. En çok Kırmızıgagalı Dağ Kargasıyla karıştırılabilir. Sarıgagalı türün gagası daha kısa ve sarı, kuyruğu görece daha uzun ve yuvarlak uçlu, genel yapısı daha hafif görünür; Kırmızıgagalı Dağ Kargasının gagası uzun, belirgin biçimde aşağı kıvrık ve kırmızıdır. Uçuşu son derece çeviktir. Dağ yamaçlarındaki yükselen hava akımlarını kullanarak kanatlarını uzun süre açık tutabilir, ani dönüşler, dalışlar ve yükselişler yapabilir. Sürülerin sarp yamaçların önünde birlikte gerçekleştirdiği akrobatik uçuşlar karakteristiktir. Yerde rahat yürür ve kısa otlar arasında besin arar. Çağrısı berrak, tiz ve melodik bir sestir; Kırmızıgagalı Dağ Kargasının daha sert çağrılarından belirgin biçimde ayrılır. Üreme dönemi dışında çoğunlukla sürüler halinde görülür.

Sarıgagalı Dağ Kargası yüksek dağ ortamlarına güçlü biçimde uyum sağlamıştır. Başlıca habitatları ağaç sınırının üzerindeki alp çayırları, kayalık yamaçlar, uçurumlar, dağ sırtları, taşlık düzlükler ve sarp vadilerdir. Beslenmek için kısa otlu açık alanlara, yuvalamak için ise erişilmesi güç kaya yarıkları ve mağaralara ihtiyaç duyar. Yuvasını uçurumdaki derin bir çatlağa, mağara içine veya korunaklı kaya boşluğuna kurar; kuru dallar, kökler ve otlardan yapılan yapının içi ince bitkiler, yün ve benzeri yumuşak malzemelerle döşenir. İnsanların bulunduğu yüksek dağ tesisleri çevresine de alışabilir ve yiyecek artıklarından yararlanabilir. Kışın yüksek kesimlerde kar örtüsü kalınlaştığında vadilere ve yerleşimlere yakın açık alanlara iner, ancak gecelemek için yeniden güvenli kayalıklara dönebilir. Çok yüksek dağ koşullarına dayanabilmesi türün dikkat çekici ekolojik özelliklerindendir.

Sarıgagalı Dağ Kargası fırsatçı ve mevsime göre değişen beslenmeye sahip hepçil bir türdür. İlkbahar ve yaz aylarında böcekler, böcek larvaları, çekirgeler, kınkanatlılar, karıncalar, sinekler, örümcekler ve diğer küçük omurgasızlar önemli yer tutar. Kısa otlu alp çayırlarında yürüyerek, taşların çevresini ve bitki diplerini araştırarak beslenir. Yaz sonundan itibaren meyveler, çeşitli tohumlar ve diğer bitkisel besinlerin payı artar. Kışın doğal besinin azaldığı dönemlerde insan faaliyetlerinden kolaylıkla yararlanır; dağ köyleri, kayak merkezleri, seyir noktaları ve dağ kulübeleri çevresindeki yiyecek artıklarını toplar. Sürü halinde beslenmesi yeni kaynakların hızla bulunmasını kolaylaştırır. Yavruların gelişme döneminde ise protein bakımından zengin böcekler ve diğer omurgasızlar beslenmede daha büyük önem taşır.