Sibirya Dağbülbülü

Sibirya Dağbülbülü, kuzey Avrasya'nın tayga ve subarktik kuşağında üreyen, uzun mesafeli göçmen bir dağbülbülüdür. Ana üreme alanı Ural Dağları'nın çevresinden başlayarak kuzey Rusya ve Sibirya boyunca doğuda Çukotka ve Pasifik kıyılarına kadar uzanır. Güney Sibirya'nın dağlık kesimlerinde daha parçalı üreme toplulukları da bulunur. Sonbaharda üreme bölgelerini terk ederek çoğunlukla doğu ve güneydoğu yönünde göç eder; kışı başlıca kuzey ve doğu Çin ile Kore'de geçirir, daha az sayıda birey Moğolistan ve Japonya'ya ulaşır. Normal göç yolundan batıya sapan bireyler Avrupa'da nadir konuk olarak görülür. Özellikle 2016 sonbaharında Batı Avrupa'ya olağanüstü büyük bir giriş yaşanması türün uzun mesafeli sapmalar yapabildiğini göstermiştir. Türkiye düzenli yayılış ve göç güzergâhının dışında kalır; Sibirya Dağbülbülü ülkede son derece nadir, rastlantısal bir konuktur.

Sibirya Dağbülbülü küçük, kompakt gövdeli, ince ve sivri gagalı bir ötücüdür. Baş deseni türün en dikkat çekici özelliğidir. Tepe koyu kahverengi veya siyahımsı, yüzün yanları koyu renklidir; bunlarla güçlü karşıtlık oluşturan geniş sarımsı-devetüyü kaş çizgisi gözün üzerinden enseye doğru uzanır. Ense daha gri görünür. Boğaz sıcak sarımsı veya devetüyü tonunda, göğüs daha açık; böğürlerde belirgin koyu çizgiler bulunur. Sırt kızıl-kahverengi zemin üzerinde koyu çizgilidir, kanatlarda dar açık renkli bir bant görülebilir. Erkek ve dişi dış görünüş bakımından birbirine oldukça benzer; gençler daha soluk ve daha az kontrastlı olabilir. Kara Boğazlı Dağbülbülü ile karıştırılabilir, ancak Sibirya Dağbülbülünde boğaz koyu değil açık renklidir ve geniş sıcak renkli kaş çizgisi çok belirgindir. Yerde çoğunlukla çömelmiş bir duruşla yürür veya kısa sıçramalar yapar; tehlikede hemen çalıların altına çekilir. Uçuşu kısa ve hızlıdır. Çağrısı ince, tiz ve tekrarlanan seslerden oluşur; ötüşü ise inişli çıkışlı, melodik kısa diziler içerir.

Üreme döneminde Sibirya Dağbülbülü subarktik söğüt ve huş toplulukları, açık iğne yapraklı ormanlar, tayga kenarları ve çalılıklarla kaplı nemli vadilerde yaşar. Nehir, dere, bataklık ve tundra sınırındaki sık çalı örtüsü özellikle tercih edilir. Dağlık bölgelerde ladin ormanları ve ağaç sınırına yakın çalılı yamaçlarda da üreyebilir. Kapalı ve tekdüze ormanın içinden çok, orman ile açıklığın birleştiği ve zeminde yoğun bitki örtüsünün bulunduğu alanlardan yararlanır. Yuvasını sık bir çalının içine kurar. Çanak biçimli yuva ince dallar, kuru ot, yosun ve diğer bitkisel malzemelerden yapılır ve yapraklar arasında iyi gizlenir. Kışlama döneminde daha farklı habitatlara geçer; dere kenarındaki çalılıklar, orman kenarları, seyrek ağaçlıklar, kuru otluklar ve insan yerleşimlerinin çevresindeki örtülü alanlar kullanılabilir. Göç sırasında da sık çalıların bulunduğu korunaklı yerleri tercih eder. Genellikle zemine yakın kaldığından yoğun bitki örtüsünde kolaylıkla gözden kaçabilir ve çoğu zaman ancak hareket ettiğinde veya ses verdiğinde fark edilir.

Sibirya Dağbülbülünün beslenmesinin temelini böcekler ve diğer küçük omurgasızlar oluşturur. Kınkanatlılar ve bunların larvaları, sinekler, karıncalar, tırtıllar, örümcekler ve yerde yaşayan başka küçük canlılardan yararlanır. Besinini çoğunlukla zeminde arar; çalıların altında, yaprak döküntüleri ve yosunlar arasında yürüyerek veya kısa sıçramalarla ilerleyip avlarını toplar. Zaman zaman çalı ve ağaçların alçak dallarındaki böcekleri de alır. Üreme döneminde yavrular ağırlıklı olarak böcekler ve özellikle böcek larvalarıyla beslenir. Sonbahar ve kış aylarında omurgasızların azalmasıyla küçük tohumlar ve bazı meyveler diyete daha fazla katılır. Kışlama alanlarında çalılıkların kenarlarında ve zaman zaman insan yerleşimlerinin yakınında yerde beslenebilir. Mevsime göre hayvansal besinlerle tohum ve meyveler arasında geçiş yapabilmesi, sert kuzey üreme alanlarından daha ılıman kışlama bölgelerine uzanan yıllık döngüsüne uyum sağlamasına yardımcı olur.