Alaca Sinekkapan

Alaca Sinekkapan, üreme dağılışı Güneydoğu Avrupa ile Batı Asya arasında yoğunlaşan ve kışı Afrika'da geçiren uzun mesafeli göçmen bir türdür. Balkanlar'da özellikle Bulgaristan, Yunanistan, Kuzey Makedonya ve çevresinde; doğuya doğru Türkiye, Kafkasya, kuzey Irak ve kuzeybatı İran'da parçalı olarak ürer. Dağılımı uygun yaşlı yaprak döken ormanların varlığına bağlı olduğundan geniş alanlarda kesintili görünür. Türkiye türün dünya ölçeğindeki en önemli üreme bölgelerinden biridir. Anadolu'nun uygun ormanlarında yerel olarak ürer; meşe, kayın ve diğer olgun yaprak döken ağaçların bulunduğu alanlar özellikle önemlidir. İlkbaharda Afrika'dan dönerek Anadolu üzerinden üreme sahalarına ulaşır; sonbahar göçü yaz sonundan itibaren başlar ve eylül boyunca sürer. Kışlama alanları Orta ve Doğu Afrika'dadır; Güney Sudan'dan Uganda ve Kenya üzerinden Tanzanya'ya uzanan bölgelerde görülür. Göç sırasında üreme alanlarının dışında da görülebilir.

Alaca Sinekkapan küçük, iri başlı ve dik duruşlu bir orman ötücüsüdür. Üreme giysisindeki erişkin erkek çarpıcı siyah-beyaz renklidir. Baş, sırt, kanatlar ve kuyruğun koyu bölümleri siyaha yakın; alt taraflar beyazdır. Alında belirgin beyaz bir leke bulunur. Boynun yanlarındaki beyazlık arkaya doğru uzansa da ensede birleşmez ve türün adını aldığı yarım kolye görünümünü oluşturur. Kanatta geniş beyaz alanın yanı sıra orta örtü tüylerinde açık renkli bir bant görülebilir; kuyruğun dış teleklerindeki beyazlık da belirgindir. Kuyruk sokumu çoğu erkekte daha açık gri görünür. Halkalı Sinekkapan ile Kara Sinekkapana çok benzediğinden ayrımda tek bir özelliğe güvenilmemelidir. Yarım kolye, kanattaki beyazlığın dağılımı, açık kuyruk kenarları ve kuyruk sokumu birlikte değerlendirilmelidir. Dişi ve üreme dışı erkeklerde siyah bölgelerin yerini gri-kahverengi tonlar alır ve tür teşhisi belirgin biçimde güçleşir. Genç kuşlar da kahverengimsi ve benekli görünümdedir. Erkeklerin ilkbaharda söyledikleri ötüş, yavaş ve hafif zorlanmış ıslıklı cümlelerle daha ritmik bölümlerin birleşiminden oluşur. Çağrıları kısa ve keskindir. İnce fakat tabanda genişleyen sivri gagası havadaki böcekleri yakalamaya uygundur. Genellikle bir daldan çevresini izler, ani bir uçuşla avını yakalayıp aynı veya yakın bir tünek noktasına geri döner.

Alaca Sinekkapanın temel üreme habitatı yaşlı, doğal veya doğala yakın yaprak döken ormanlardır. Meşe, kayın ve gürgen toplulukları özellikle önemlidir. Dere ve nehir boyunca uzanan olgun ağaçlıklar, seyrek karışık ormanlar, eski korular ve geleneksel meyve bahçeleri uygun yaşam alanları sağlayabilir. Türkiye'de yaprak döken ormanların yanı sıra plantasyonlar, korular, nehir kıyısı ağaçlıkları ve yaşlı meyve bahçelerinde de üreyebilir. Habitat seçiminde yalnız ağaç türü değil, yaşlı ağaçların ve doğal kovukların bulunması belirleyicidir. Yuvasını ağaç kovuğuna, çoğu zaman eski bir ağaçkakan deliğine yerleştirir; uygun yerlerde yuva kutularını da kullanabilir. Yuva kuru yapraklar, otlar ve bitki liflerinden yapılır. Açıklıkların bulunduğu olgun orman yapıları özellikle elverişlidir. Göç döneminde habitat seçimi genişler; parklar, bahçeler, çalılı vadiler, akarsu koridorları ve seyrek ağaçlıklı alanlarda dinlenip beslenebilir.

Alaca Sinekkapan esas olarak böcekçil bir türdür. Uçan böcekler beslenmesinde önemli yer tutar; sinekler, küçük kınkanatlılar ve başka kanatlı böcekleri çoğunlukla bir tünekten yaptığı kısa hava akınlarıyla yakalar. Avını aldıktan sonra yeniden dala dönerek çevreyi gözlemlemesi tipik sinekkapan davranışıdır. Bunun yanında yaprak, ince dal ve ağaç yüzeylerindeki böcekleri, tırtılları ve diğer küçük omurgasızları toplayabilir; zaman zaman yere inerek de beslenir. Üreme döneminde böceklerin ve larvaların önemi artar ve yavrular ağırlıklı olarak omurgasızlarla beslenir. Beslenme biçimi, açık uçuş alanları ile uygun gözetleme dallarının birlikte bulunduğu olgun ve yapısal olarak çeşitli ormanlara güçlü biçimde uyum sağlamıştır.