Sibirya Taşkuşu

Sibirya Taşkuşu, Doğu Avrupa'nın uç kesimlerinden Kafkasya ve Anadolu'nun doğusu üzerinden Orta Asya ve Sibirya'ya uzanan geniş bir bölgede üreyen, çoğunlukla göçmen bir taşkuşudur. Yayılışı kuzeyde Rusya'nın açık arazilerine, güneyde İran, Orta Asya ve Himalayalar'ın yüksek kesimlerine ulaşır. Sibirya ve Orta Asya'da üreyen toplulukların önemli bölümü sonbaharda güneye iner; İran, Irak, Hint alt kıtası ve Asya'nın daha güneyindeki bölgelerde kışlar. Türkiye türün batıdaki yayılış sınırlarından biridir ve güncel sınıflandırmada doğudaki benzer Amur Taşkuşundan ayrı değerlendirilir. Özellikle Doğu Anadolu'da uygun yüksek plato, çalılık ve açık dağ habitatlarında üreyen toplulukları bulunur; göç dönemlerinde ise ülkenin başka kesimlerinde de görülebilir.

Sibirya Taşkuşu kompakt gövdeli, iri başlı, kısa kuyruklu ve ince gagalı küçük bir ötücüdür. Üreme giysisindeki erişkin erkekte baş ve boğaz siyah, sırt koyu renkli; boynun yanlarında geniş beyaz alanlar bulunur. Göğüs sıcak turuncu-kızıl, karın ise aşağı doğru giderek açılan krem-beyaz tonlardadır. Kuyruk sokumunun ve üst kuyruk örtülerinin açık, çoğu zaman beyazımsı görünmesi en yararlı özelliklerinden biridir. Kanatta beyaz bir panel bulunabilir. Taşkuşuna çok benzer, ancak erişkin erkekte daha geniş beyaz boyun yanları, daha açık kuyruk sokumu, alt taraflardaki beyazlığın daha belirgin olması ve genel olarak daha kontrastlı görünüm ayrımda yardımcıdır. Dişi daha soluk kahverengi, başı ve sırtı çizgili, göğsü sıcak devetüyü-turuncu tonlardadır; açık kaş çizgisi ve açık kuyruk sokumu dikkati çekebilir. Sonbahardaki erkeklerde taze tüylerin açık kenarları siyah bölgeleri örter ve görünümü kahverengileştirir. Genç kuşlar daha yoğun benekli ve çizgilidir. Teşhiste tek bir tüy özelliğine güvenmek yerine kuyruk sokumu, kanat deseni, boğaz, boyun yanları ve genel renk tonu birlikte değerlendirilmelidir. Genellikle bir çalı, tel, kazık veya uzun ot sapının tepesinde dik durur; kuyruğunu ve kanatlarını sık sık oynatır. Avını gördüğünde hızla yere iner ve çoğu kez aynı tüneğe geri döner.

Sibirya Taşkuşu açık arazilerde yaşayan, ancak avlanmak ve çevresini gözlemek için seyrek dikey tünek noktalarına ihtiyaç duyan bir türdür. Üreme alanlarında bozkırlar, çalılıklarla parçalanmış otlaklar, yüksek plato ve dağ çayırları, seyrek bodur çalılı yamaçlar, tarla kenarları ve sulak alan çevresindeki açık bitki toplulukları kullanılır. Kapalı ve sık ormanlardan kaçınır; görüş alanı açık, böcek bakımından zengin alanları tercih eder. Otların arasında dağınık çalıların, taşların veya kuru bitki saplarının bulunması hem gözetleme hem beslenme açısından elverişlidir. Türkiye'nin doğusundaki üreme habitatlarında da açık taşlık-otluk alanlarla seyrek çalılıkların oluşturduğu mozaik yapı önemlidir. Yuvasını zeminde veya zemine çok yakın, yoğun otların ya da alçak bir çalının altında iyi gizlenmiş bir noktaya kurar. Göç ve kış dönemlerinde tarım alanları, nadaslar, otlaklar, sazlık kenarları, açık çalılıklar ve yol kenarları gibi daha çeşitli habitatlarda görülebilir. Çevresini görebileceği alçak bir tünek ile avlanabileceği açık zeminin bir arada bulunması habitat seçiminde belirleyicidir.

Sibirya Taşkuşu esas olarak böcekler ve diğer küçük omurgasızlarla beslenir. Kınkanatlılar, sinekler, çekirgeler, karıncalar, tırtıllar, çeşitli böcek larvaları ve örümcekler başlıca besinleri arasındadır. Tipik avlanma davranışında çalı, tel, taş veya uzun bir bitki sapına tüneyerek zemini izler; avını fark ettiğinde kısa bir uçuşla aşağı iner, yakaladıktan sonra aynı ya da yakındaki başka bir tüneğe döner. Üreme döneminde yavruların beslenmesinde böcekler ve yumuşak gövdeli larvalar ağırlıktadır; ebeveynler gün boyunca sık aralıklarla av taşır. Sonbahar ve kış aylarında hayvansal besinlerin yanında az miktarda küçük meyve ve tohum da tüketebilir. Açık zemin ile alçak gözetleme noktalarını dönüşümlü kullanması, türün bozkır ve çalılık habitatlarındaki karakteristik beslenme biçimidir.