Sütlabi

Sütlabi, kuzey Avrasya'nın tayga kuşağında üreyen ve kışın daha ılıman bölgelere göç eden küçük bir tarakdiştir. Üreme alanı İskandinavya'nın kuzeyinden Finlandiya ve Rusya boyunca Sibirya'nın Pasifik kıyılarına kadar uzanır. Sonbaharda göllerin donmasıyla güneye ve batıya hareket eder. Baltık Denizi çevresi, Kuzey ve Orta Avrupa'nın gölleri ile Karadeniz, Hazar ve Doğu Akdeniz havzaları başlıca kışlama bölgeleridir. Göç mesafesi kışın şiddetine göre değişebilir; ılıman yıllarda kuzeyde açık kalan sularda kalırken sert soğuklarda daha güneye iner ve olağan kışlama alanlarının dışında toplu hareketler görülebilir. Türkiye'de üremez; esas olarak kış aylarında görülen seyrek ve düzensiz bir ziyaretçidir. Soğuk hava dalgaları sırasında daha güneye yayılan bireylerin sayısı artabilir. Büyük tatlı su gölleri, barajlar, deltalar ve sakin nehir kesimleri kullanılır. Türkiye'deki sayısı kuzeydeki don koşullarına göre yıldan yıla değişebilir.

Sütlabi kompakt gövdeli, kısa boyunlu ve tarakdişler arasında küçük yapılı bir dalıcı ördektir. Üreme giysisindeki erişkin erkek son derece ayırt edicidir: gövde büyük ölçüde parlak beyaz, sırt ve kanatların bazı bölümleri siyahtır. Göz çevresindeki geniş siyah maske, ensedeki siyah çizgiler ve göğüs yanlarından aşağı inen ince siyah bantlar beyaz zemin üzerinde keskin bir desen oluşturur. Başın arkasında kısa, gevşek bir tepelik bulunur. Gaga kısa, koyu gri-siyah ve ucunda hafif kancalıdır; kenarlarındaki ince geriye dönük dişçikler kaygan avları kavramaya yardımcı olur. Dişi ve genç kuşlar daha sade görünür: tepe ve ense sıcak kestane-kahverengi, yanaklar ve boğaz beyaz, gövde gri tonludur. Dişide göz ile gaga arasındaki alan daha koyu görünür; gençlerde yüz deseni daha soluk olabilir. Büyük Tarakdiş ve Tarakdişten daha küçük, kısa gagalı ve daha narin görünür. Uçuşta hızlı ve çeviktir; kanatlardaki beyaz alanlar belirgindir ve sürü halinde uçarken siyah-beyaz kanat deseni dikkat çeker. Çoğunlukla sessizdir, ancak kur ve yakın temas sırasında yumuşak, kısa çağrılar duyulabilir.

Üreme döneminde Sütlabi, kuzey tayganın ormanlarla çevrili tatlı su sistemlerine güçlü biçimde bağlıdır. Sakin göller, yavaş nehirler ve küçük orman gölcükleri tercih edilir. Beslenmeye uygun sığ ve berrak su kadar, çevrede yaşlı ve kovuklu ağaçların bulunması da önemlidir. Tür kendi yuva kovuğunu açamaz; doğal ağaç boşluklarını ve özellikle büyük ağaçkakanların terk edilmiş yuvalarını kullanır. Uygun yerlerde yapay yuva kutularını da kabul eder. Yuva kovuğunun içi dişinin tüyleriyle döşenir ve kuluçkayı dişi yürütür. Yumurtadan çıkan yavrular gelişmiş durumdadır; kısa süre sonra kovuktan aşağı atlayarak annelerini izler ve suya ulaşırlar. Yoğun ormancılık ve yaşlı ağaçların kaybı bazı bölgelerde yuva alanlarını sınırlandırabilir. Üreme dönemi dışında daha açık ve geniş sulara geçer. Büyük göller, barajlar, taş ocaklarının suyla dolmuş çukurları, geniş ve yavaş akan nehirler ile zaman zaman acısu lagünleri ve korunaklı kıyı suları kullanılabilir. Kışın genellikle buz tutmamış, balık bakımından zengin ve fazla derin olmayan suları seçer. Tek başına, küçük gruplar halinde veya diğer dalıcı ördeklerle karışık sürülerde görülebilir.

Sütlabi ağırlıklı olarak küçük balıklarla beslenen çevik bir sualtı avcısıdır. Özellikle kış döneminde küçük levrekgiller ve bulunduğu sularda bol olan diğer küçük balıklar önemli avlardır. Üreme döneminde sucul böcekler ve larvaları, küçük kabuklular ve başka su omurgasızlarının payı artabilir; yavrular başlangıçta küçük omurgasızlardan yoğun biçimde yararlanır. Avlanırken yüzeyde ilerleyip sık sık başını suya sokarak çevreyi kontrol eder, ardından bütünüyle dalarak avını su altında takip eder. Ayakları vücudun gerisinde bulunduğundan dalışta güçlü bir itiş sağlar. Tırtıklı gaga kenarları yakalanan kaygan balığın kaçmasını güçleştirir. Çoğunlukla sığ ve orta derinlikteki sularda beslenir; birkaç birey aynı av yoğunluğundan birlikte yararlanabilir.