Tepeli patka

Tepeli Patka, Avrupa’nın kuzey ve orta kesimlerinden İskandinavya ve Rusya üzerinden Sibirya’nın doğusuna kadar uzanan geniş bir üreme dağılımına sahip dalıcı bir ördektir. Kuzeyde üreyen popülasyonlar göçmenken daha ılıman bölgelerde yaşayanların bir bölümü yerleşik veya kısa mesafeli hareketler yapar. Kışlama alanları Batı ve Güney Avrupa, Akdeniz havzası, Karadeniz çevresi, Orta Doğu, Güney ve Doğu Asya’ya kadar uzanır. Türkiye’de esas olarak kış göçmeni ve geçit kuşudur; sonbaharda kuzeyden gelen bireylerle sayıları artar. Marmara, Ege, Akdeniz ve İç Anadolu’daki göller, barajlar, lagünler ve geniş sulak alanlarda düzenli olarak görülür. Ekim-kasım aylarında kışlama alanlarına ulaşan sürüler mart ve nisan aylarında kuzeye dönmeye başlar. Türkiye’de az sayıda ve yerel üreme kayıtları da bulunur. Kışın çoğunlukla sürüler halinde yaşar ve uygun büyük sulak alanlarda yüzlerce birey bir araya gelebilir. Patka, Elmabaş Patka ve diğer dalıcı ördeklerle karışık topluluklar oluşturması yaygındır.

Yaklaşık 40–47 cm uzunluğunda, 65–72 cm kanat açıklığında ve çoğunlukla 550–1000 gram ağırlığında, kompakt gövdeli orta büyüklükte bir dalıcı ördektir. Üreme giysisindeki erkek kolay tanınır; başı, boynu, göğsü ve sırtı parlak siyah, böğürleri ve karnı belirgin beyazdır. Sarı gözleri koyu baş üzerinde dikkat çeker. Başın arkasından aşağı doğru uzanan ince siyah tepe türün en karakteristik özelliğidir ve erişkin erkekte belirgin biçimde görülür. Gaga mavimsi-gri, uç kısmı siyahtır. Dişi genel olarak koyu kahverengidir; böğürleri daha açık tonlu, gözleri sarı ve tepesi erkekten daha kısa olmakla birlikte çoğunlukla seçilebilir. Bazı dişilerde gaga dibinde beyazımsı bir alan bulunabilir ve bu özellik diğer patkalarla karışıklığa neden olabilir. Genç bireyler dişiye benzer fakat daha soluk ve mat renklidir. Uçuş sırasında her iki cinsiyette de kanat boyunca uzanan geniş beyaz bant belirgindir. Suda gövdesi oldukça alçak durur. Karadan havalanırken kısa bir mesafe su yüzeyinde koşar; uçuşu hızlı ve güçlüdür.

Tepeli Patka üreme döneminde açık su yüzeyi ile sazlık ve kıyı bitki örtüsünün bir arada bulunduğu tatlı su göllerini, göletleri, bataklıkları ve yavaş akan geniş nehirleri tercih eder. Özellikle birkaç metre derinliğe sahip, dip omurgasızları bakımından zengin sulak alanlar uygundur. İnsan yapımı baraj gölleri, rezervuarlar ve eski kum veya çakıl ocaklarında oluşan gölleri de kullanabilir. Kış döneminde habitat seçimi genişler; büyük göller, barajlar, nehirler, kıyı lagünleri, haliçler ve korunaklı deniz koylarında bulunabilir. Gündüzleri açık su üzerinde büyük ve sık sürüler halinde dinlenmesi karakteristiktir. Yuvasını suya yakın yerde, çoğunlukla saz, kamış veya yoğun kıyı bitkileri arasında gizler; küçük adacıklar da güvenli yuva alanları sağlar. Yuva bitkisel malzemeden yapılır ve içi dişinin göğsünden yolduğu tüylerle döşenir. Genellikle 8–11 yumurta bırakır ve kuluçkayı yalnızca dişi yaklaşık 23–28 gün sürdürür. Yumurtadan çıkan yavrular kısa sürede yuvayı terk ederek dişiyi suya takip eder ve erken yaştan itibaren kendi besinlerini toplamaya başlar.

Tepeli Patka hem hayvansal hem bitkisel besinlerden yararlanmakla birlikte özellikle sucul omurgasızlarla beslenir. Tatlı su midyeleri ve diğer yumuşakçalar, sucul böcekler ve larvaları, küçük kabuklular, solucanlar ve zaman zaman küçük balıklar başlıca hayvansal besinleridir. Ayrıca su bitkilerinin tohumlarını, köklerini ve diğer bitkisel kısımlarını tüketir. Besinini çoğunlukla dalarak elde eder. Su yüzeyinden başını öne uzatıp güçlü bir hareketle dalar ve ayaklarını kullanarak su altında ilerler; dipteki çamur ve bitkiler arasında bulunan avları gagasıyla toplar. Dalışlar genellikle birkaç metre derinliğe yapılır ve kuş kısa süre sonra yeniden yüzeye çıkar. Sürü halinde beslenirken bireyler art arda dalıp çıkar ve su yüzeyi sürekli hareketli görünür. Gece saatlerinde beslenme faaliyetini artırabildiği gibi gündüz de yoğun biçimde avlanabilir. Kışlama alanlarında besin kaynaklarının dağılımına göre açık su ile kıyıya yakın sığ bölgeler arasında hareket eder. Yavruların ilk dönemlerinde böcek larvaları ve diğer küçük sucul omurgasızlar özellikle önemli, enerji ve protein bakımından zengin besin kaynaklarıdır.