Yengeç yağmurcunu

Yengeç Yağmurcunu, Kızıldeniz, Basra Körfezi ve Hint Okyanusu çevresindeki sıcak kıyılara özgü, dağılışı büyük ölçüde deniz kıyılarıyla sınırlı bir kıyı kuşudur. Üreme kolonilerinin büyük bölümü Arap Yarımadası çevresindeki ıssız adalarda bulunur; Kızıldeniz'de Eritre ve Suudi Arabistan kıyıları ile Basra Körfezi'nde İran, Kuveyt ve çevresindeki adalar önemli üreme bölgeleridir. Üreme sonrasında kuşların önemli bölümü kıyılar boyunca dağılır. Doğu Afrika'da Somali'den Kenya ve Tanzanya'ya, güneyde Mozambik ve Madagaskar çevresine; doğuda Umman, Hindistan'ın batı kıyıları ve Hint Okyanusu'ndaki bazı adalara kadar ulaşır. Hareketleri büyük ölçüde kıyı şeridini takip eder. Türkiye doğal yayılış alanının kuzeybatısında kalır ve tür ülkemizde düzenli bir göçmen değildir. Türkiye'deki görülmeler son derece sıra dışıdır ve güneydeki ana dağılım alanından uzaklaşmış bireylerle ilişkilidir. Dünya popülasyonunun üreme döneminde az sayıdaki uygun adada yoğunlaşması türün dağılımındaki en dikkat çekici özelliklerden biridir.

Yengeç Yağmurcunu görünüşüyle diğer kıyı kuşlarından kolayca ayrılan, iri başlı, uzun bacaklı ve güçlü yapılı bir türdür. Erişkinin tüyleri çarpıcı biçimde siyah-beyazdır. Baş, boyun, göğüs, karın ve kanat örtülerinin büyük bölümü beyaz; sırtın orta bölümü ile uçuş telekleri siyahtır. Göz çevresinde küçük koyu bir alan bulunur. Gaga siyah, çok güçlü, kalın ve sivri uçludur; özellikle sert kabuklu avları yakalayıp parçalamaya uyarlanmıştır. Bacaklar uzun ve mavimsi gri tonlardadır. Erkek ve dişi tüy rengi bakımından birbirine çok benzer; erkeklerde gaga ve bazı vücut özellikleri ortalama olarak daha güçlü gelişmiştir. Genç bireylerde erişkinin keskin siyah-beyaz görünüşü daha yumuşaktır; sırttaki koyu alan kahverengimsi veya gri tonlu olabilir, baş ve ense üzerinde koyu çizgiler görülebilir. Uçuşta beyaz gövde ile siyah uçuş teleklerinin oluşturduğu kontrast son derece belirgindir. Boynunu uzatarak uçar ve uzun bacakları kuyruğun gerisine taşabilir. Kalın siyah gagası, beyaz başı ve siyah sırtıyla başka bir kıyı kuşuyla karıştırılması güçtür.

Yengeç Yağmurcunu yaşamının büyük bölümünde tropikal ve subtropikal deniz kıyılarına bağlıdır. Gelgit düzlükleri, geniş çamurluklar, kumluk kıyılar, sığ lagünler, haliçler, mangrov çevreleri, mercan düzlükleri ve korunaklı koylar başlıca beslenme habitatlarıdır. Gelgit çekildiğinde açığa çıkan çamurlu ve kumlu yüzeylerde avlanır; yükselen suda ise kum adaları ve sakin kıyılarda dinlenir. Üreme davranışı diğer kıyı kuşlarından olağanüstü derecede farklıdır. Büyük koloniler halinde, çoğunlukla karasal yırtıcıların bulunmadığı düşük ve kumlu adalarda ürer. Çiftler kumu kazarak uzun bir yeraltı tüneli oluşturur ve yumurtayı tünelin sonundaki odacığa bırakır. Yeraltındaki ortam dışarıdaki aşırı sıcaklıklara göre daha dengelidir. Yavru yumurtadan çıktığında birçok kıyı kuşunun yavrusu gibi hemen yuvayı terk etmez; bir süre tünelde kalır ve ebeveynler tarafından beslenir. Ebeveynler deniz kıyısında yakaladıkları avları gagalarında taşıyarak yavruya getirir. Bu koloni halinde yeraltında yuvalama sistemi kıyı kuşları arasında benzersiz özelliklerinden biridir.

Yengeç Yağmurcunu adını da aldığı üzere özellikle yengeçlerle beslenmeye uyarlanmıştır. Küçük ve orta büyüklükteki yengeçler diyetinin önemli bölümünü oluşturur; bunun yanında karidesler, deniz solucanları, çift kabuklu yumuşakçalar ve küçük balıklar da tüketilir. Gelgit çekildiğinde açığa çıkan kıyı yüzeylerinde yürüyerek av arar. Çoğunlukla kısa bir koşunun ardından durup çevresini inceler ve fark ettiği ava hızla yönelir. Güçlü gagası yengeçleri yakalamaya, sert kabuklarını kırmaya ve parçalamaya elverişlidir. Bazen avın kaçtığı oyukların çevresini araştırır veya sığ suda beslenir. Üreme döneminde yetişkinler yakaladıkları yengeçleri ve küçük balıkları koloniye taşıyarak yeraltındaki yavrularını besler. Beslenme etkinliği gelgit döngüsüne bağlı olarak günün farklı saatlerinde yoğunlaşabilir.