Amerikan altın yağmurcunu

Amerikan Altın Yağmurcunu, Kuzey Amerika'nın Arktik ve subarktik bölgelerinde üreyen, dünyanın en uzun mesafeli göçlerini gerçekleştiren kıyı kuşlarından biridir. Üreme alanları Alaska'nın kuzey ve batısından Kanada Arktiği boyunca Hudson Körfezi çevresine kadar uzanır. Yaz sonunda güneye yönelen kuşların önemli bölümü doğu Kanada üzerinden Atlantik'i aşarak Güney Amerika'ya ulaşır; bazıları ise kıtanın iç kesimleri ve Amazon havzası üzerinden ilerler. Kışlama alanları ağırlıklı olarak Brezilya'nın güneyinden Uruguay ve Arjantin'e uzanan geniş otlaklardadır. İlkbahar dönüşünde güzergâh daha çok Güney Amerika'nın içleri, Orta Amerika ve Kuzey Amerika'nın Büyük Ovaları üzerinden kuzeye yönelir. Batı Palearktik'te düzenli dağılımı bulunmaz; Avrupa'ya ulaşan bireyler seyrek şaşkın göçmenlerdir. Türkiye de doğal göç koridorunun çok uzağında olduğundan tür ülkede son derece nadir bir konuk olarak değerlendirilmelidir.

Amerikan Altın Yağmurcunu zarif yapılı, nispeten küçük başlı, ince ve kısa gagalı, uzun bacaklı ve özellikle uzun, sivri kanatlı bir yağmurcundur. Üreme giysisindeki erişkin erkeğin yüzü, boğazı, göğsü, karnı ve kuyruk altına kadar uzanan alt tarafı siyahtır. Alından başlayan geniş beyaz şerit gözün üzerinden ve boynun yanından geçerek göğsün kenarına iner. Üst taraf siyahımsı-kahverengi zemin üzerinde altın sarısı ve açık renk beneklerle kaplıdır. Dişiler genellikle daha az düzgün siyah alt tarafa ve daha fazla açık renkli beneklenmeye sahiptir. Üreme dışı giyside siyah alt taraf kaybolur; yüz ve göğüs gri-kahverengi, kaş çizgisi açık, üst taraf ise altın tonlu beneklerini koruyan daha sade bir görünüş kazanır. Gençler sonbaharda erişkin kış giysisine benzer ancak tüy kenarları daha düzenli ve pullu görünür. Uçuşta kanatlar uzun ve sivridir; kanat altı açık gridir ve Kara karınlı Yağmurcundaki belirgin siyah koltuk altı bulunmaz. Pasifik Altın Yağmurcunu ile ayrımı daha zordur. Amerikan türü genellikle daha uzun kanatlıdır; kapalı kanatta el teleklerinin tertiallerin gerisine belirgin biçimde taşması önemli bir ipucudur. Uçuşu hızlı, güçlü ve doğrudandır; göç sırasında sürüler halinde de görülebilir.

Üreme döneminde Arktik ve subarktik tundranın açık, alçak bitkili alanlarını kullanır. Kuru tundra düzlükleri, taşlı sırtlar, liken ve bodur bitkilerle kaplı yamaçlar özellikle uygundur. Yakın akrabası Pasifik Altın Yağmurcunuyla aynı bölgelerde bulunduğu yerlerde Amerikan Altın Yağmurcunu daha yüksek, kuru ve taşlı tundra kesimlerini seçme eğilimindedir. Yuva açık zeminde oluşturulan sığ bir çukurdur; liken, kuru ot, yaprak ve küçük bitkisel parçalarla döşenir. Yavrular çıktıktan kısa süre sonra yuvayı terk ederek kendi besinlerini toplar. Göç sırasında tundradan çok farklı habitatlara uyum sağlar. Kısa otlu çayırlar, doğal prairiler, otlaklar, sürülmüş veya hasat edilmiş tarlalar, çamurluklar, göl ve nehir kıyıları, lagünler ve haliçler önemli mola alanlarıdır. Güney Amerika'daki kışlama alanlarında pampalar, meralar, kısa otlu doğal çayırlar ve tarımsal araziler öne çıkar. Uydu takibi çalışmaları, güneye göç sırasında Amazon havzasındaki büyük nehir ve göl sistemlerinin bazı bireyler için önemli duraklar oluşturduğunu göstermiştir.

Amerikan Altın Yağmurcunu çoğunlukla böcekler ve diğer küçük omurgasızlarla beslenir. Kınkanatlılar, çekirgeler, sinekler, sivrisinekler, karıncalar, yaban arıları, tırtıllar ve çeşitli larvalar önemli avlardır; ayrıca örümcekler, solucanlar, salyangozlar, küçük yumuşakçalar ve kabuklular tüketilebilir. Geç yazda bazı küçük meyveler ve tohumlar da diyete girerek göç öncesi enerji depolanmasına katkı sağlar. Tipik yağmurcun yöntemiyle birkaç adım hızla ilerler, aniden durup zemini gözler ve fark ettiği avı gagasıyla toplar. Göç sırasında tarlalar ve kısa otlu alanlarda aynı koş-dur-gagala davranışıyla beslenir. Kıyısal alanlarda ise çamur yüzeyindeki ve sığ sudaki küçük omurgasızlardan yararlanır.