Anadolu Sıvacısı

Anadolu Sıvacısı, dünya dağılışı Doğu Akdeniz ile Karadeniz çevresindeki sınırlı bir bölgeye sıkışmış, Türkiye'nin karakteristik orman kuşlarından biridir. Yayılışının büyük ve en önemli bölümü Anadolu'dadır; ayrıca Kafkasya'nın batısında Gürcistan ve Rusya'nın Karadeniz'e yakın kesimlerinde, Ege'de ise Midilli Adası'nda küçük popülasyonlar bulunur. Türkiye'de Karadeniz dağları boyunca batıdan doğuya, Marmara'nın uygun ormanlarında, Batı ve Orta Anadolu'nun bazı dağlık kesimlerinde ve Toroslar boyunca yerel olarak ürer. Dağılışı büyük ölçüde doğal iğne yapraklı ormanların varlığına bağlı olduğundan kesintisiz değildir. Tür esas olarak yerleşiktir; uzun mesafeli düzenli göç yapmaz. Yüksek dağlarda yaşayan bireyler kışın daha alçak orman kuşaklarına inebilir, genç kuşlar üreme sonrasında çevre bölgelere dağılabilir. Türkiye, türün küresel nüfusunun önemli bölümünü barındırdığı için Anadolu'daki çam ve diğer doğal kozalaklı ormanların korunması dünya ölçeğinde önem taşır.

Anadolu Sıvacısı kompakt gövdeli, kısa kuyruklu, güçlü ayaklı ve sivri gagalı küçük bir sıvacıdır. Üst tarafları mavi-gri, alt tarafları açık gri, krem veya soluk devetüyü tonlarındadır. Erişkin erkeğin en dikkat çekici özelliği alnın üzerinde yer alan belirgin siyah tepe lekesidir. Bu koyu alan başın ön kısmında yoğunlaşır ve açık gri-mavi enseyle karşıtlık oluşturur. Gözün üzerinden geçen koyu çizgi, beyazımsı yanak ve boğaz bölgesini üst taraftan sınırlar. Göğsün üst kısmında, özellikle erkeklerde belirginleşen sıcak kızıl-kahverengi bir leke bulunur. Dişi genel olarak erkeğe benzer ancak tepedeki siyah alan daha küçük ve soluk, göğüsteki kızıllık daha zayıftır. Genç kuşlarda baş deseni daha silik ve renkler daha mattır. Gaga koyu, düz ve sivridir; güçlü parmakları ve kıvrık pençeleri ağaç kabuğuna sıkıca tutunmasını sağlar. Diğer sıvacılar gibi gövde üzerinde hem yukarı hem de baş aşağı ilerleyebilir ve dalların alt yüzünde rahatça hareket eder. Türkiye'deki Sıvacıdan daha küçük ve narin görünür; siyah alın-tepe lekesi ve göğüsteki kızıl alan ayrımda önemlidir. Çağrıları ince, burundan gelen ve tekrarlanan seslerdir; ötüşü kısa, tiz ve ritmik cümlelerden oluşur.

Anadolu Sıvacısı iğne yapraklı ormanlara güçlü biçimde bağlıdır. Türkiye'de özellikle karaçam, kızılçam, sarıçam ve Toros sedirinin oluşturduğu ormanlarda yaşar; Karadeniz ve kuzeydoğuda göknar ve ladin içeren ormanlardan da yararlanır. Saf kozalaklı ormanların yanında çamların meşe, kayın veya diğer geniş yapraklı ağaçlarla karıştığı ormanlarda bulunabilir. Beslenme ve yuvalama için olgun ağaçların bulunduğu, fakat dallar arasında hareket edebileceği açıklıkları da barındıran orman yapısı elverişlidir. Yuvasını çoğunlukla çürümeye başlamış bir gövde veya kalın dal içinde açtığı ya da mevcut bir boşluğu genişleterek hazırladığı kovuğa kurar. Eski ağaçkakan oyuklarından ve doğal kovuklardan da yararlanabilir. Bazı sıvacılardan farklı olarak uygun yumuşak odunu gagasıyla oyarak kendi yuva boşluğunu hazırlayabilmesi dikkat çekicidir. Yuva içi kabuk parçaları, kuru bitkisel materyal ve benzeri maddelerle döşenir. Kışın daha alçak çam ormanlarına inebilir ve baştankaralar, çalıkuşları ile diğer küçük orman kuşlarının oluşturduğu karma sürülere katılabilir.

Anadolu Sıvacısı ilkbahar ve yaz döneminde ağırlıklı olarak böcekler ve diğer küçük omurgasızlarla beslenir. Kınkanatlılar, tırtıllar, böcek yumurtaları ve larvaları, yaprak bitleri ile örümcekler başlıca hayvansal besinleridir. Avlarını çamların gövde ve dallarındaki kabuk çatlaklarından, iğne yaprakların arasından ve kozalakların çevresinden toplar. Sonbahar ve kış aylarında kozalaklı ağaçların tohumları beslenmede çok daha önemli hale gelir. Çam ve diğer kozalaklıların tohumlarını güçlü gagasıyla çıkarır; sert besinleri kabuk çatlaklarına sıkıştırarak parçalayabilir. Fazla besini ağaç kabuğundaki yarıklara ve küçük oyuklara saklama davranışı gösterir ve bu depolardan besinin azaldığı dönemlerde yararlanır. Yavruların beslenmesinde ise protein bakımından zengin böcekler, larvalar ve tırtıllar ağırlıktadır.