Bıldırcın

Bıldırcın, Avrupa'nın büyük bölümünden Kuzey Afrika'ya, Türkiye ve Orta Doğu üzerinden Orta Asya'ya kadar uzanan geniş bir bölgede üreyen küçük bir tavuksu kuştur. Avrupa'daki popülasyonların önemli bölümü göçmendir ve bu özelliğiyle tavuksular arasında dikkat çeker. Kuzey ve orta Avrupa'da üreyen bireyler yaz sonunda güneye hareket eder; Akdeniz'i geçerek Kuzey Afrika ve Sahra'nın güneyindeki kışlama alanlarına ulaşanlar bulunur. Daha güneydeki popülasyonlarda göç mesafesi kısalabilir veya hareketler yağış ve besin koşullarına bağlı hale gelebilir. Türkiye türün hem önemli üreme bölgelerinden biri hem de Avrupa-Asya ile Afrika arasındaki göç yolları üzerindedir. İlkbaharda gelen bireyler açık tarım arazileri ve çayırlara yerleşir; sonbaharda güneye doğru hareket belirginleşir. Göç çoğunlukla geceleri gerçekleşir. Yerde gizlenerek yaşaması nedeniyle bulunduğu alanlarda görülmeden uzun süre kalabilir ve varlığı çoğu zaman erkeğin karakteristik, tekrarlanan ötüşü sayesinde anlaşılır.

Yaklaşık 16–18 cm uzunluğunda, kısa kuyruklu, yuvarlak gövdeli ve oldukça küçük bir tavuksudur. Kanat açıklığı yaklaşık 32–35 cm, ağırlığı çoğunlukla 70–135 gram arasında değişir. Genel tüy rengi sarımsı kahverengi, krem ve koyu kahverengi çizgilerin oluşturduğu yoğun bir kamuflaj desenidir. Sırtta uzanan açık krem renkli boyuna çizgiler özellikle belirgindir. Baş küçük, gaga kısa ve güçlü, bacaklar nispeten kısadır. Erkekte boğaz deseni daha belirgin olup koyu renkli orta bölüm ve çevresindeki açık alanlar karakteristik görünüm oluşturabilir; dişinin boğazı daha açık renkli, göğsü ise koyu beneklerle kaplıdır. Genç bireyler genel olarak dişiye benzer. Kuyruk son derece kısa olduğundan kuş yerde neredeyse kuyruksuz görünür. Tehlike karşısında çoğunlukla çömelerek bitki örtüsünde gizlenmeyi tercih eder; çok yaklaşıldığında ise ani ve gürültülü kanat vuruşlarıyla havalanır. Uçuşu hızlı ve alçaktır. Göç sırasında ise küçük görünümüne rağmen uzun mesafeleri aşabilecek güçlü ve kesintisiz uçuşlar gerçekleştirebilir.

Bıldırcın açık, ancak kendisini gizleyebileceği yeterli otsu örtüye sahip habitatları tercih eder. Tahıl tarlaları, yoncalıklar, çayırlar, meralar, nadas alanları, bozkırlar ve farklı tarım ürünlerinin oluşturduğu mozaik araziler başlıca yaşam alanlarıdır. Çok sık ve geçilmesi güç bitki örtüsünden kaçınırken tamamen çıplak arazilerde de uzun süre kalmaz. Üreme döneminde özellikle orta yükseklikte otların bulunduğu, zeminde rahat hareket edebildiği alanlar önemlidir. Yuvasını doğrudan yere yapar. Dişi otların arasında sığ bir çukur açarak bunu kuru ot ve ince bitki parçalarıyla döşer. Genellikle 8–13 yumurta bırakır; kuluçkayı dişi üstlenir. Yumurtadan çıkan yavrular gelişmiş durumdadır ve çok kısa süre içerisinde yuvadan ayrılarak annelerini takip etmeye başlar. Yavrular ilk günlerden itibaren kendi besinlerini toplar. Tarımsal alanlarda ürünün biçim zamanı ve uygulanan tarım yöntemleri üreme başarısını doğrudan etkileyebilir. Hasat edilmemiş tarla kenarları ve doğal otsu şeritler hem yuvalama hem de yavruların saklanması açısından değerli alanlardır.

Bıldırcının beslenmesi mevsime ve yaşa bağlı olarak değişir. Erişkinlerde çeşitli yabani ot ve tahıl tohumları diyetin önemli bölümünü oluşturur. Buğday ve diğer tahılların yere dökülmüş tanelerinden, çim ve farklı otsu bitkilerin tohumlarından yararlanabilir. İlkbahar ve yaz aylarında hayvansal besinlerin önemi artar; kınkanatlılar, karıncalar, çekirgeler, böcek larvaları, küçük örümcekler ve diğer omurgasızlar tüketilir. Özellikle yavrular yaşamlarının ilk döneminde büyüme için gerekli proteini sağlayan böcek ve diğer küçük omurgasızlara güçlü biçimde bağımlıdır. Besinini hemen hemen tamamen yerde arar. Bitki örtüsünün arasında yürüyerek tohumları ve küçük canlıları gagasıyla toplar, zaman zaman ayaklarıyla yüzeydeki bitki artıklarını hareketlendirir. Sabah ve akşam saatlerinde beslenme etkinliği artabilir; günün sıcak bölümünde yoğun örtü altında dinlenir. Göç öncesinde enerji rezervi oluşturabilmek için yoğun biçimde beslenir ve vücudunda yağ depolar. Küçük vücuduna rağmen Akdeniz gibi geniş coğrafi engelleri aşabilmesinde göç öncesindeki bu enerji birikimi kritik öneme sahiptir.