Boz alamecek

Boz Alamecek, Orta Doğu'dan Orta Asya'nın iç kesimlerine kadar uzanan kurak ve yarı kurak kuşağın karakteristik ispinozlarından biridir. Dağılışı Türkiye'nin güneydoğusu, Suriye ve Levant'ın bazı kesimleri, Irak, İran, Afganistan ve Pakistan'ın kuzeyi üzerinden Orta Asya'ya ve kuzeybatı Çin'e kadar uzanır. Kurak bölgelerde su ve besin kaynaklarına bağlı bölgesel hareketler görülebilir. Türkiye dağılışı belirgin biçimde güneydoğuda yoğunlaşır. Özellikle Fırat-Dicle havzasının kurak vadileri ile Şanlıurfa-Birecik, Gaziantep ve çevresindeki uygun alanlar türün bilinen başlıca bölgeleridir. Birecik çevresindeki fıstıklıklar, seyrek ağaçlı tarım arazileri ve Fırat yakınındaki yarı kurak alanlarda ürediği uzun süredir bilinmektedir. Türkiye, türün Avrupa ölçeğinde değerlendirilen üreme nüfusunun çok büyük bölümünü barındırdığından, güneydoğudaki yaşam alanlarının korunması bölgesel ölçekte ayrıca önem taşır.

Boz Alamecek ilk bakışta sade kum rengi görünmesine rağmen uçtuğunda belirginleşen siyah, beyaz ve pembe kanat deseniyle dikkat çekici bir türdür. Gövde genel olarak soluk boz-kahverengi veya kum rengidir; baş yuvarlak, gaga kısa, kalın ve koniktir. Erişkin erkekte gaga koyu, çoğu zaman siyaha yakın görünür ve göz ile gaga arasındaki bölge de koyulaşarak yüz ifadesini belirginleştirir. Kanat örtülerindeki pembe tonlar özellikle erkekte güçlüdür; koyu uçuş telekleriyle birleşerek kanatta geniş pembe bir panel oluşturur. Kuyruktaki beyaz kenarlar da uçuşta belirginleşir. Alt taraf üst tarafa göre daha açık, karın ve kuyruk altı beyazımsıdır. Dişi daha soluk ve kahverengimsi olup pembe kanat alanı daha zayıftır; gençler dişiye benzer, daha mat görünür ve gagaları daha açık renkli olabilir. Küçük Alamecek ve Doğu Alameceğiyle karıştırılabilecek bölgelerde gaga yapısı, sade boz gövde, geniş açık kanat desenleri ve pembe kanat panelinin birlikte değerlendirilmesi önemlidir. Sürü halinde uçtuğunda kanatlardaki açık alanlar uzaktan yanıp sönen beyaz-pembe şeritler gibi görünür. Sesi yumuşak, hafif burunsu çağrılar içerir; ötüşü kısa melodik motiflerle cıvıltılı bölümlerin birleşiminden oluşur.

Boz Alamecek gerçek çölden çok, bitki örtüsü seyrek fakat tamamen çıplak olmayan yarı kurak düzlükleri ve vadileri tercih eder. Bozkır, taşlık ve kumlu araziler, seyrek çalılıklar, kuru dere yatakları, vadi tabanları, açık tarım alanları ve az yoğunlukta ağaç bulunan kırsal peyzajlar tipik habitatlarıdır. Fıstık ve zeytinlikler gibi açık plantasyonlara girebilir; özellikle Güneydoğu Anadolu'da geleneksel tarım alanlarıyla yarı doğal kurak habitatların oluşturduğu mozaiklerden yararlanır. Tür için suyun yakınlığı önemlidir. Günlük yaşamında düzenli olarak su içtiğinden, kurak çevredeki nehirler, dereler, sulama kanalları, çeşmeler, göletler ve diğer güvenilir su kaynakları çevresinde yoğunlaşabilir. Üreme döneminde çiftler veya gevşek gruplar halinde yuvalanabilir. Yuva çoğunlukla ağaç ya da çalı üzerine yerleştirilir; bahçeler ve ağaçlandırılmış alanlar da kullanılabilir. İsrail'deki ayrıntılı üreme çalışmalarında aynı sezonda ikinci kez üreyebilen bireyler kaydedilmiştir. Sulama ve ağaçlandırma bazı yerlerde yayılışı kolaylaştırabilir; buna karşılık yoğun yapılaşma, geleneksel açık tarım mozaiğinin kaybı, su kaynaklarının bozulması ve tarımsal kimyasallar habitat kalitesini düşürebilir.

Boz Alameceğin beslenmesinin temelini çeşitli otsu bitkilerin tohumları oluşturur. Yerde, tarla kenarlarında ve seyrek bitkili alanlarda yürüyerek düşmüş tohumları toplar; uygun alanlarda küçük veya daha büyük sürüler halinde beslenebilir. Tohumların yanında bitkilerin taze yaprak ve tomurcuklarından da yararlanır. Üreme döneminde beslenme çeşitlenir ve böcekler ile diğer küçük omurgasızlar diyete katılır; bu protein bakımından zengin besinler özellikle yavru yetiştirilen dönemde önem kazanır. Gün içinde beslenme alanlarıyla su kaynakları arasında düzenli hareketler yapabilir. Üreme dönemi dışında toplulukçudur ve su başlarında başka tohumcul kuşlarla birlikte görülebilir.