Boz çıvgın

Boz Çıvgın, Güneydoğu Avrupa ile Doğu Akdeniz çevresinde üreyen ve kışı Afrika'da geçiren küçük, uzun mesafeli göçmen bir ötücüdür. Üreme dağılımı Balkanlar'dan başlayarak Yunanistan, Türkiye ve Doğu Akdeniz'in bazı kesimlerine uzanır. Türkiye, türün temel üreme coğrafyasının önemli parçalarından biridir; özellikle uygun orman ve dağlık bölgelerde ilkbahar ve yaz aylarında görülür. Sonbaharda üreme alanlarını terk ederek güneye göç eder, Doğu Akdeniz üzerinden Afrika'ya geçer ve kış aylarını Sahra'nın güneyindeki bölgelerde geçirir. İlkbaharda yeniden kuzeye yönelerek üreme sahalarına döner. Göç dönemlerinde üreme habitatlarının dışında kalan ağaçlıklar, çalılıklar, kıyı bölgeleri ve adalarda da görülebilir. Küçük ve hareketli yapısı nedeniyle göç sırasında kolaylıkla gözden kaçabilir. Batı Avrupa'da ise normal dağılım alanının dışında kalan nadir bir ziyaretçidir. Geçmişte Batı Çıvgını ile aynı türün iki coğrafi formu olarak değerlendirilmiş, daha sonra ses, genetik yapı ve diğer farklılıkların ortaya konmasıyla ayrı bir tür olarak kabul edilmiştir. Küresel koruma durumu Asgari Endişe kategorisindedir.

Yaklaşık 11 cm boyunda ve 8–9 gram ağırlığında, küçük ve narin yapılı bir çıvgındır. Genel görünümü oldukça açık ve soluktur. Üst tarafı gri-kahverengi ile soluk zeytin tonlarında, alt tarafı ise kirli beyazdan çok açık krem rengine kadar değişir. Baş ve sırtındaki yeşilimsi tonlar birçok diğer Phylloscopus türüne göre daha sınırlıdır. Gözün üzerinde açık renkli ancak çoğunlukla çok güçlü olmayan bir kaş çizgisi bulunur. Gaga ince ve sivri, bacaklar nispeten koyu renklidir. Kanatlarda yeşilimsi-sarı kenarlı uçuş tüyleri ve özellikle kuyruk sokumundaki daha parlak sarımsı-yeşil ton, kuş uçarken veya kanatlarını hareket ettirirken belirginleşebilir. Kanat yapısı uzun mesafeli göçe uygun biçimde nispeten uzun ve sivridir. Erkek ve dişi dış görünüş bakımından büyük ölçüde benzerdir. Genç bireyler de erişkinlere yakın görünür ancak tüyleri daha taze ve renkleri bir miktar farklı tonlarda olabilir. Batı Çıvgını ile görünüş bakımından son derece benzerdir ve yalnızca tüy özelliklerine dayanarak iki türü kesin biçimde ayırmak her zaman kolay değildir. Bu nedenle arazi tanısında ötüş ve çağrı sesleri büyük önem taşır. Küçük boyutuna rağmen oldukça hareketlidir; dallar arasında sürekli yer değiştirir ve çoğu zaman yalnızca birkaç saniye açıkta kalır.

Boz Çıvgın sıcak ve nispeten kuru iklim koşullarındaki açık veya yarı açık ormanlık alanlarla ilişkilidir. Dağ yamaçlarındaki seyrek ormanlar, açık çamlıklar, meşe toplulukları, çam-meşe karışık ormanları ve ağaçlarla açıklıkların mozaik oluşturduğu bölgeler uygun yaşam alanlarıdır. Çok sık, karanlık ve kapalı ormanlardan ziyade güneş ışığının zemine ulaşabildiği, ağaçların arasında açıklıklar bulunan habitatları tercih eder. Kayalık yamaçların çevresindeki seyrek ağaçlıklar ve makiliklerle birleşen orman kenarları da kullanılabilir. Türkiye'de özellikle sıcak ve kuru karakter taşıyan dağlık orman kuşağı tür için elverişli koşullar sağlayabilir. Üreme döneminde erkekler ağaçların üst ve orta katmanlarında daha görünür hale gelirken beslenme sırasında yapraklı dallar arasında sürekli dolaşırlar. Yuvası ise ağaç üzerinde değil, çoğunlukla yerde veya yere çok yakın bir noktada, otların, taşların veya alçak bitkilerin sağladığı örtünün içerisinde iyi gizlenir. Göç döneminde habitat seçimi daha esnektir; bahçeler, koruluklar, kıyı çalılıkları ve küçük ağaç toplulukları geçici dinlenme ve beslenme alanı olarak kullanılabilir. Afrika'daki kışlama bölgelerinde de böcek bakımından zengin ağaçlık ve çalılık habitatlardan yararlanır.

Boz Çıvgın esas olarak böcekçil bir türdür. Küçük böcekler, böcek larvaları, yaprak bitleri, küçük kelebek ve güveler, sinekler, örümcekler ve diğer küçük omurgasızlar beslenmesinin temelini oluşturur. Avlarını çoğunlukla ağaç ve çalıların yaprakları ile ince dalları üzerinde arar. Beslenirken son derece hareketlidir; bir dal üzerinde uzun süre kalmadan sürekli ilerler, yaprakların üstünü ve altını kontrol eder ve gördüğü küçük canlıları ince gagasıyla toplar. Dalların uçlarındaki ulaşılması zor bir böceği almak için kısa süre havada asılı kalabilir. Uçan küçük böcekleri yakalamak amacıyla bulunduğu daldan kısa takip uçuşları yapıp tekrar bitki örtüsüne döndüğü de görülür. Beslenme sırasında ağacın farklı seviyelerini kullanabilmesi, aynı alandaki diğer küçük böcekçil kuşlarla besin rekabetini azaltmaya yardımcı olur. Üreme döneminde yavruların gelişebilmesi için protein bakımından zengin böcek ve larvalar özellikle önem kazanır; erişkinler gün boyunca çok sayıda küçük avı yuvaya taşır. Sonbahar göçü öncesinde ve uzun göç yolculuğu sırasında uygun beslenme alanları enerji rezervlerinin yenilenmesi açısından önemlidir. Küçük vücudu ve yüksek metabolizması nedeniyle aktif olduğu saatlerin önemli bölümünü dallar ve yapraklar arasında besin arayarak geçirir.