Büyük Karasırtlı Martı

Büyük Karasırtlı Martı, Kuzey Atlantik'in kıyılarına özgü geniş dağılımlı bir martıdır. Kuzey Amerika'nın doğu kıyılarından Grönland ve İzlanda'ya, Britanya Adaları, İskandinavya ve Baltık çevresinden kuzeybatı Rusya'ya kadar uzanan bölgede ürer. Kuzeydeki popülasyonlar kışın güneye hareket ederken daha ılıman kıyılardaki erişkinlerin bir bölümü yıl boyunca aynı bölgelerde kalabilir. Avrupa'da kış aylarında Kuzey Denizi ve Atlantik kıyılarında daha geniş bir alana yayılır; genç bireyler erişkinlerden daha uzun mesafeli hareketler gösterebilir. Türkiye türün düzenli dağılımının oldukça güneydoğusunda kalır ve ülkede çok nadir görülen bir ziyaretçidir. Türkiye'deki olası gözlemlerde özellikle Karasırtlı Martı ve diğer koyu sırtlı büyük martılarla ayrımına dikkat edilmelidir. Deniz kıyılarına güçlü biçimde bağlı olmakla birlikte göç ve kış döneminde büyük nehirler ve iç sularda da görülebilir.

Büyük Karasırtlı Martı, dünyanın en iri martısıdır ve güçlü gövdesi, geniş kanatları, iri başı ve kalın gagasıyla oldukça heybetli görünür. Erişkinlerde baş, boyun, göğüs, karın ve kuyruk beyaz; sırt ve kanat üstleri siyaha yakın koyu arduvaz rengidir. Kanat uçlarındaki beyaz lekeler belirgindir. Gaga iri ve sarıdır; alt gaganın ucuna yakın kırmızı bir leke bulunur. Bacaklar soluk pembe veya et rengindedir. Göz genellikle açık renkli ve çevresi kırmızımsı halkalıdır. Kış döneminde baş ve boyunda hafif koyu çizgilenme oluşabilir. Erkek ve dişi benzer görünür ancak erkek genellikle daha güçlü yapılıdır. Genç bireyler yoğun gri-kahverengi ve beyaz damalı bir desene sahiptir; kuyruk büyük ölçüde beyaz, uç kısmı koyu bantlıdır. Erişkin görünümüne birkaç yıl içinde aşamalı olarak ulaşır. Karasırtlı Martıdan belirgin biçimde daha iri, daha kalın gagalı, geniş kanatlı ve ağır gövdelidir; ayrıca bacaklarının pembe olması önemli bir ayrım özelliğidir. Uçuşu güçlü ve kararlıdır; geniş kanatları nedeniyle havada da iri görünümünü korur.

Büyük Karasırtlı Martı ağırlıklı olarak deniz kıyılarında yaşar. Üreme için kayalık adalar, küçük adacıklar, kıyı kayalıkları, kumullar, bariyer adaları, tuzlu bataklıklar ve karasal yırtıcıların ulaşmasının zor olduğu açık alanları tercih eder. Tek çiftler halinde veya gevşek koloniler oluşturarak yuvalayabilir; başka martılar ve deniz kuşlarıyla aynı adaları paylaşması da mümkündür. Yuva yerde, çoğunlukla çevresini rahatça görebileceği hafif yüksek bir noktada oluşturulur ve otlar, yosunlar ile çeşitli bitkisel malzemeler kullanılarak döşenir. Üreme dışında kayalık ve kumlu sahiller, haliçler, gelgit düzlükleri, limanlar, balıkçı barınakları ve açık denizde görülür. Büyük nehirleri takip ederek iç bölgelere girebilir ve bazı büyük göllerde de bulunabilir. Balıkçı tekneleri, balık işleme alanları ve çöplükler gibi insan kaynaklı besinin yoğun olduğu ortamları kullanabilmesine rağmen doğal kıyı habitatları yaşamında önemli yer tutar.

Büyük Karasırtlı Martı son derece güçlü ve fırsatçı bir avcıdır. Balıklar, yengeçler, midyeler, denizkestaneleri ve diğer deniz omurgasızlarını tüketir; leş ve balıkçılık artıklarından da yararlanır. Diğer büyük martılardan daha belirgin biçimde kuş avlayabilir. Sumrular, dalıcımartılar, ördekler ve diğer deniz kuşlarının yumurta ve yavrularını aldığı gibi yetişkin küçük kuşları da yakalayabilir. Başka kuşların taşıdığı besini zorla ele geçirmesi de görülür. Kıyıda yürüyerek av arar, sığ sudan canlıları toplar ve denizde balıkçı teknelerini takip eder. Sert kabuklu avları yüksekten kayalara bırakarak kırabilir. Beslenme biçimini bulunduğu bölgedeki kaynaklara hızla uyarlayabilmesi türün belirgin özelliklerinden biridir.