Büyük Orman Kartalı

Büyük Orman Kartalı, Doğu ve Kuzeydoğu Avrupa'dan Rusya, Belarus ve Ukrayna üzerinden Batı Sibirya ile Orta Asya'nın bazı kesimlerine uzanan, parçalı bir üreme dağılımına sahip büyük bir yırtıcıdır. Üreme alanları çoğunlukla geniş sulak alan sistemleri ve bunları çevreleyen ormanlarla ilişkilidir. Kuzey popülasyonlarının büyük bölümü göçmendir; sonbaharda güneye hareket ederek Güneydoğu Avrupa, Akdeniz havzası, Orta Doğu, Kuzeydoğu Afrika ve Güney Asya'daki kışlama bölgelerine ulaşır. Türkiye tür açısından esas olarak göç ve kışlama ülkesidir. Özellikle batı ve güney kesimlerdeki sulak alanlar çevresinde yerel bir kış ziyaretçisi olarak görülür; Marmara, Ege ve Akdeniz'deki büyük göller, deltalar ve taşkın düzlükleri önemli gözlem alanlarıdır. İç Anadolu'da da kış kayıtları bulunmaktadır. Türkiye'de sayıları düşük olduğundan her gözlem özellikle dikkat çekicidir.

Büyük Orman Kartalı güçlü gövdeli, geniş kanatlı, nispeten kısa kuyruklu ve koyu renkli bir kartaldır. Erişkinlerin genel görünüşü koyu çikolata-kahverengidir; baş ve kanat örtüleri gövdeyle benzer koyulukta olduğundan uzaktan oldukça tek renkli görünebilir. Uçuşta geniş, paralel kenarlı kanatlar ve belirgin parmaklı kanat uçları ağır bir siluet oluşturur. Kuyruk kısa ve yuvarlağa yakın görünür. Genç bireylerde üst kanat örtüleri, sırt ve kanat boyunca açık krem-beyazımsı damla biçimli lekeler belirgindir; türün “benekli kartal” görünüşünü özellikle genç kuşlar güçlü biçimde taşır. Yaş ilerledikçe bu açık lekeler azalır ve kuş daha tekdüze koyu hale gelir. En önemli teşhis sorunlarından biri Küçük Orman Kartalı ile ayrımıdır. Büyük Orman Kartalı genellikle daha iri başlı, daha güçlü gövdeli ve daha geniş kanatlı görünür; kanat ve kuyruk oranları ile uçuş tüylerinin deseni de ayrımda kullanılır. Ancak iki tür arasında melezleşme görülebildiğinden bazı bireylerin sahada kesin teşhisi son derece güç olabilir. Süzülürken kanatlarını çoğunlukla düz veya hafif aşağı kavisli tutar; termallerde ağır ve sakin dönüşlerle yükselir.

Büyük Orman Kartalı suya ve nemli açık alanlara diğer birçok büyük kartaldan daha güçlü biçimde bağlıdır. Üreme döneminde bataklık ormanları, nehir taşkın düzlükleri, göllerle çevrili geniş ormanlar, ıslak çayırlar, turbalıklar ve sazlıkların yakınındaki yaşlı ağaçlıklar başlıca habitatlarını oluşturur. Yuva için sakin, olgun ve büyük ağaçların bulunduğu orman parçalarını kullanırken avlanmak için yakındaki açık sulak alanlara, çayırlara ve bataklıklara çıkar. Yuva büyük dallardan oluşturulan bir platformdur ve güçlü bir ağaca yerleştirilir. Aynı bölge ve yuva sonraki yıllarda yeniden kullanılabilir; yuvaya taze dallar ve yeşil bitkiler eklenebilir. Üreme başarısı için yalnız yuva ağacının korunması yeterli değildir; çevrede geniş, bozulmamış ve av bakımından zengin sulak alanların bulunması gerekir. Kışlama döneminde habitat seçimi daha esnektir. Deltalar, lagünler, göl kıyıları, sazlıklar, balık havuzları, pirinç tarlaları, taşkın ovaları ve nemli tarım alanları kullanılabilir. Türkiye'deki kış kayıtlarının önemli bölümünün sulak alanlar çevresinden gelmesi bu bağı açıkça gösterir. Sulak alanların kurutulması, taşkın rejiminin değiştirilmesi, yaşlı ormanların kaybı ve insan rahatsızlığı yaşam alanlarını azaltır. Elektrik hatları, yasa dışı öldürme ve zehirlenme de göç ve kışlama dönemlerinde risk oluşturabilir.

Büyük Orman Kartalı fırsatçı bir avcıdır ve beslenmesi özellikle sulak alanlarda bulunan avların bolluğuna göre değişir. Küçük ve orta büyüklükteki memeliler, su kuşları ve diğer kuşlar, kurbağalar, sürüngenler ve balıklar tüketilebilir. Kışın ördekler, sakarmekeler ve diğer sulak alan kuşları önemli besinler arasına girebilir. Leşten de yararlanır; Türkiye'de kışın bir yaban domuzu leşi çevresinde kaydedilmiş olması bu davranışa örnektir. Avını yüksek bir tünekten izleyerek veya sulak alan üzerinde alçaktan süzülerek arayabilir.