Çalıkuşu çıvgını

Çalıkuşu Çıvgını, Asya'nın kuzeydoğusunda üreyen ve kışı çok daha güneyde geçiren güçlü bir göçmendir. Üreme alanı Güney Sibirya'da Altay ve Baykal çevresinden doğuya doğru Rusya'nın Uzak Doğusu'na, kuzey Moğolistan ve kuzeydoğu Çin'e uzanır. Sonbaharda ana göç yönü güneye ve güneydoğuya doğrudur; kışlama alanları büyük ölçüde Çin'in güneyi ile komşu Güneydoğu Asya bölgelerinde bulunur. Bununla birlikte her sonbahar az sayıda birey normal güzergâhının tersine batıya yönelerek Avrupa'ya ulaşır. Bu şaşkın göçmenlik son yıllarda özellikle Kuzey ve Batı Avrupa'da daha sık belgelenmekte, kayıtların çoğu ekim-kasım döneminde gerçekleşmektedir. Batıya sapmanın nedenleri tam açıklanamasa da ters yönelim ve göç yönündeki sapmalar üzerinde durulmaktadır. Türkiye ana göç yolu ve kışlama alanlarının oldukça batısında kaldığından tür ülkede nadir bir konuktur; sonbahar ve kış döneminde ortaya çıkan bireylerin dikkatle belgelenmesi önemlidir.

Çalıkuşu Çıvgını son derece hareketli, kompakt yapılı, başı gövdesine göre belirgin ve kuyruğu kısa görünen küçük bir çıvgındır. Üst taraf canlı zeytin yeşili, alt taraf açık beyazımsıdır. Gözün üzerinden geçen uzun ve belirgin sarı kaş çizgisine, tepenin ortasında açık sarı bir taç çizgisi eşlik eder; koyu tepe yanları bu çizgileri daha da belirginleştirir. Kanatta iki güçlü açık sarı bant bulunur ve tertiallerin açık kenarları kanat desenini zenginleştirir. Kuyruk sokumundaki parlak limon sarısı leke özellikle uçuşta veya kuş kanatlarını açtığında çok dikkat çekicidir. Erkek ve dişi görünüş bakımından benzerdir. Taze sonbahar tüylerinde renkler daha canlı ve kanat bantları daha belirgin olabilir. Sarıkaşlı Çıvgın ile karıştırılabilir; ancak Çalıkuşu Çıvgınında tepe ortasındaki açık çizgi, sarı kuyruk sokumu, daha karmaşık yüz deseni ve genel olarak daha parlak yeşil-sarı görünüm birlikte güçlü ayrım sağlar. Sürekli hareket eder; yapraklar arasında hızla ilerler, ince dallara tutunur, zaman zaman baş aşağı sarkar ve küçük avları almak için kısa süre havada asılı kalabilir.

Üreme döneminde başlıca dağlık tayga kuşağındaki olgun iğne yapraklı ve karışık ormanları kullanır. Ladin, köknar ve diğer iğne yapraklıların hâkim olduğu, alt tabakasında çalı ve genç ağaçların bulunduğu serin ormanlar özellikle uygundur. Beslenme faaliyetinin önemli bölümü ağaçların orta ve üst katmanlarında gerçekleşir; bu yönüyle yere ve sık alt çalılığa daha fazla bağlı bazı Asya çıvgınlarından ayrılır. Yuva çoğunlukla iğne yapraklı bir ağaçta, gövdeye yakın korunaklı bir noktaya veya daha seyrek olarak çalı içine yerleştirilir. Dişi tarafından yapılan yuva ince dallar, yapraklar, otlar ve diğer bitkisel malzemelerden oluşturulur; iç bölüm daha ince ot, tüy ve yumuşak materyalle kaplanır. Üreme mevsimi çoğunlukla yaz başına rastlar ve uygun ağaç örtüsü yuva güvenliği açısından önemlidir. Göç sırasında habitat seçimi genişler. Yaprak döken ve karışık ormanlar, kıyı korulukları, parklar, bahçeler ve yoğun çalılıklar kullanılabilir. Avrupa'ya ulaşan bireyler kıyıdaki ağaçlık alanlarda sık bulunur ve baştankara ya da Çalıkuşu gibi küçük böcekçil kuşların sürülerine katılabilir. Göçte dinlenme alanlarında böcekçe zengin ağaç ve çalı örtüsü önem taşır. Kışlama bölgelerinde subtropikal ve ılıman ormanlar, orman kenarları, ikincil ağaçlıklar ve çalılıklar kullanılır.

Çalıkuşu Çıvgını esas olarak küçük omurgasızlarla beslenen çevik bir böcekçildir. Küçük böceklerin erişkinleri, larva ve pupaları ile örümcekler başlıca besinlerini oluşturur. Avını çoğunlukla ağaç ve çalıların yaprakları, ince dalları ve iğne yaprakları arasından toplar. Sürekli dallar arasında gezinir; erişemediği bir böceği almak için kısa süre havada asılı kalabilir veya küçük bir uçuşla avı yakalayabilir. Özellikle iğne yapraklı ağaçların üst bölümlerinde etkin biçimde beslenmesi karakteristiktir. Üreme döneminde yavrulara da ağırlıklı olarak küçük, yumuşak gövdeli böcekler ve larvalar taşınır.