Çayır Delicesi

Çayır Delicesi, Kuzeybatı Afrika ile Avrupa'nın büyük bölümünden Anadolu, Kafkasya ve Orta Asya üzerinden batı Sibirya'ya kadar uzanan geniş fakat parçalı bir üreme dağılımına sahip göçmen bir yırtıcıdır. Avrupa'daki önemli popülasyonları İber Yarımadası, Fransa, Orta ve Doğu Avrupa ile Rusya'nın açık düzlüklerinde bulunur. Tür uzun mesafeli göçmendir; üreme dönemi sonrasında Avrupa ve Batı Asya'daki kuşların büyük bölümü Sahra'nın güneyindeki Afrika'ya gider, doğudaki bazı popülasyonlar ise Güney Asya'ya yönelir. İlkbaharda üreme alanlarına geri döner. Türkiye hem göç yolu hem de yerel üreme alanları bakımından önem taşır. Ülkede yaygın fakat seyrek bir geçiş kuşu olarak görülebilir; uygun açık habitatlarda yerel olarak ürer. İlkbahar ve sonbaharda boğazlar, kıyı ovaları, İç Anadolu düzlükleri ve güneydoğudaki açık arazilerde göç eden bireylerle karşılaşılabilir. Üreme dağılımı yıldan yıla habitat ve besin koşullarına bağlı olarak değişkenlik gösterebilir.

Çayır Delicesi ince gövdeli, uzun ve dar kanatlı, uzun kuyruklu, son derece zarif uçuşlu bir deliceden biridir. Erişkin erkek üstten büyük ölçüde gri görünür; kanat üzerinde belirgin siyah şerit bulunur ve kanat uçları siyahtır. Alt taraf açık gri-beyazdır; kanat altındaki koyu çizgiler ve kızılımsı-kahverengi lekelenmeler yakından seçilebilir. Dişi kahverengidir; alt tarafı açık zemin üzerinde çizgili, kuyruk ve kanatları bantlıdır. Kuyruk sokumundaki beyaz alan belirgindir. Genç bireylerde üst taraf koyu kahverengi, alt taraf ise çoğunlukla çizgisiz sıcak kızıl-turuncu tonlardadır; göz çevresindeki koyu ve açık yüz deseni teşhiste yardımcıdır. Özellikle Bozkır Delicesi ve Gökçe Delice ile karıştırılabilir. Çayır Delicesinin daha ince gövdesi, dar ve uzun kanatları, hafif uçuşu ve erişkin erkekteki siyah kanat şeridi önemli ayrım özellikleridir. Avlanırken kanatlarını hafif V biçiminde tutarak yere yakın süzülür ve sık yön değiştirir. Üreme döneminde erkeklerin yükselme, dalış ve ani dönüşlerden oluşan gösteri uçuşları dikkat çekicidir. Erkek avı havada dişiye bırakabilir; dişi dönerek avı pençeleriyle yakalar.

Çayır Delicesi geniş, açık ve çoğunlukla düz veya hafif dalgalı arazilerin kuşudur. Doğal bozkırlar, çayırlar, meralar, fundalıklar, bataklık çevresindeki açık düzlükler, nadas alanları ve geniş tarım arazileri başlıca habitatlarını oluşturur. Saz Delicesinin aksine geniş sazlıklara bağımlı değildir ve çoğu zaman sudan oldukça uzak açık arazilerde yaşar. Avrupa'nın birçok bölgesinde doğal çayırların azalması sonucunda tahıl, yonca ve benzeri tarım ürünlerinin yetiştirildiği tarlalar önemli üreme habitatı haline gelmiştir. Yuva ağaçta değil, doğrudan yerde ve yüksek otların veya ekinlerin arasında gizlenmiş olarak kurulur. Bitki sapları ve kuru otlardan yapılan basit yuva çevredeki bitki örtüsü sayesinde fark edilmesi güç bir konumdadır. Çiftler tek başına yuvalayabilmekle birlikte uygun ve besin açısından zengin alanlarda birbirine yakın birkaç çiftin oluşturduğu gevşek koloniler görülebilir. Tarım alanlarında yuvalaması önemli bir risk yaratır; hasat zamanı yavrular henüz uçabilecek duruma gelmeden ekinlerin biçilmesi yuva kayıplarına yol açabilir. Bu nedenle üreme alanlarının belirlenmesi ve yuva çevresinde hasat sırasında koruyucu bölge bırakılması bazı popülasyonların devamı açısından önemlidir. Göç ve kışlama dönemlerinde de savanlar, kuru çayırlar, bozkırlar ve tarımsal düzlükler gibi açık habitatları kullanır.

Çayır Delicesi açık arazide yakalayabildiği küçük hayvanlarla beslenen fırsatçı bir avcıdır. Tarla fareleri ve diğer küçük memeliler, küçük kuşlar ve yavruları, kertenkeleler ile iri böcekler temel avları arasındadır. Çekirgeler özellikle göç ve Afrika'daki kışlama döneminde önemli bir besin kaynağı olabilir. Avlanırken açık arazi üzerinde çok alçaktan, yavaş ve çevik biçimde uçar; bitki örtüsünün arasındaki hareketi fark ettiğinde ani bir dönüşle avın üzerine iner. Beslenme içeriği bölgeye ve mevsime göre değişir. Üreme döneminde çevredeki küçük memeli ve kuş bolluğu yavru yetiştirme başarısını doğrudan etkileyebilir.