Çayır Taşkuşu

Çayır Taşkuşu, Avrupa’nın büyük bölümünden Batı ve Orta Asya’ya, doğuda Batı Sibirya’ya kadar uzanan geniş bir üreme dağılımına sahip uzun mesafeli göçmen bir türdür. Kış aylarını Sahra Altı Afrika’da, batıda Senegal ve Gine’den doğuda Kenya’ya ve güneyde Zambiya’ya kadar uzanan geniş kuşakta geçirir. Sonbaharda Avrupa ve Asya’daki üreme alanlarını terk ederek Akdeniz ve Sahra üzerinden Afrika’ya göç eder; ilkbaharda aynı büyük coğrafi engelleri yeniden aşarak kuzeye döner. Türkiye’de yaz göçmeni ve özellikle yaygın bir geçit kuşudur. İlkbahar göçü mart sonundan itibaren belirginleşir, nisan ayında yoğunlaşır ve mayıs boyunca devam eder. Sonbahar geçişi ağustos ayında başlar, eylül ayında en yoğun dönemine ulaşır ve ekim sonuna kadar sürebilir. Türkiye’nin yüksek kesimlerindeki uygun çayırlarda az sayıda üreyen popülasyonları bulunur. Göç sırasında ise ülkenin çok daha geniş bölümünde açık arazilerde görülebilir. Genellikle tek tek veya küçük gruplar halinde göç eder; uygun beslenme alanlarında çok sayıda birey bir araya gelebilir.

Yaklaşık 12–14 cm uzunluğunda, 22–24 cm kanat açıklığında ve 13–26 gram ağırlığında küçük, kısa kuyruklu ve zarif yapılı bir taşkuşudur. Üreme giysisindeki erkek oldukça belirgindir; başın yanları koyu, göz üzerinden enseye doğru uzanan geniş kaş çizgisi beyaz, boğaz ve göğüs sıcak turuncu-kirli sarıdır. Üst tarafı kahverengi üzerine koyu çizgilidir. Kanadında küçük beyaz bir alan bulunur. Kuyruk siyahımsıdır ve dış kuyruk teleklerinin diplerindeki beyazlık uçuş sırasında belirginleşebilir. Dişi daha soluk kahverengi tonlardadır ancak açık renkli kaş çizgisi yine dikkat çekicidir. Genç bireyler dişiye benzer, daha benekli ve soluk görünümlüdür. Taşkuşundan daha ince yapılı, daha uzun kanatlı ve genellikle daha yatay duruşludur. Alçak bir çalının, uzun bir bitkinin, çit kazığının veya telin tepesinde dik şekilde tüneyerek çevresini gözlemesi karakteristiktir. Avını fark ettiğinde tünekten kısa bir uçuş yaparak yakalar ve çoğunlukla aynı veya yakındaki başka bir tüneğe döner. Uçuşu hafif ve çeviktir.

Çayır Taşkuşu açık fakat tamamen çıplak olmayan, otsu bitki örtüsüyle birlikte seyrek çalıların ve yüksek tüneklerin bulunduğu alanları tercih eder. Üreme döneminde doğal ve yarı doğal çayırlar, nemli otlaklar, yaylalar, fundalıkların kenarları, bataklık çevreleri, nadas alanları ve seyrek çalılı açık araziler başlıca habitatlarıdır. Beslenirken çevresini gözleyebileceği uzun ot sapları, küçük çalılar, çit direkleri ve benzeri yükseltilerin bulunması önemlidir. Yoğun tarım yapılan, sık biçilen veya tamamen çalısız hale getirilen çayırlardan kaçınır. Göç sırasında habitat seçimi daha geniştir; tarım arazileri, yol ve kanal kenarları, sulak alan çevreleri, sazlık kenarları ve yabani otlarla kaplı boş arazilerde görülebilir. Yuvasını yerde, uzun otların veya yoğun bitki örtüsünün arasında iyi gizlenmiş bir noktaya yapar. Yuva çoğunlukla kuru ot ve yosundan hazırlanır ve ince bitkisel malzemelerle döşenir. Genellikle 4–7 yumurta bırakır. Kuluçkayı yaklaşık 12–14 gün boyunca dişi gerçekleştirir, yavruların beslenmesine ise her iki ebeveyn katılır. Çoğunlukla yılda tek kuluçka yapar.

Beslenmesinin büyük bölümünü böcekler ve diğer küçük omurgasızlar oluşturur. Kınkanatlılar, sinekler, kelebek ve güveler, tırtıllar, çekirgeler, karıncalar, arılar, örümcekler ve çeşitli böcek larvaları başlıca avları arasındadır. Özellikle üreme döneminde ve yavruların büyütülmesi sırasında hayvansal besinler ağırlık kazanır. Avlanırken çoğunlukla çevresine hâkim alçak bir tünek kullanır. Buradan yerdeki veya havadaki avını gözler, kısa ve hızlı bir uçuşla böceği yakaladıktan sonra yeniden bir tüneğe konar. Yerde yürüyerek veya kısa sıçramalar yaparak bitkiler arasındaki omurgasızları da toplayabilir. Uçan böcekleri havada yakalayabildiği gibi yaprak, gövde ve çiçekler üzerindeki avları da alır. Yaz sonundan itibaren ve göç dönemlerinde böceklerin yanında küçük meyveler ve bazı bitki tohumlarından da yararlanabilir. Göç sırasında kısa sürede enerji depolaması gerektiğinden böcek bakımından zengin çayırlar, sulak alan kenarları ve seyrek çalılı açık araziler önemli beslenme ve dinlenme alanları oluşturur.