Çöl Kuyrukkakanı

Çöl Kuyrukkakanı, Kuzey Afrika'dan Orta Doğu ve Orta Asya üzerinden Moğolistan ile Çin'in iç kesimlerine kadar uzanan kurak kuşakta yaşayan bir kuyrukkakandır. Kuzey Afrika ve Orta Doğu'daki bazı popülasyonlar yerleşik veya kısa mesafeli hareketliyken, Orta Asya'nın daha kuzey ve yüksek bölgelerinde üreyenler kışın güneye iner. Kışlama alanları İran, Arap Yarımadası, Pakistan ve Hint alt kıtasına kadar uzanır. Türkiye türün ana dağılımının kuzeybatı kenarında bulunur. Özellikle ülkenin doğu ve güneydoğusundaki kurak, taşlık ve yarı çöl karakterli alanlarda seyrek olarak kaydedilir; Van Gölü havzasındaki çalışmalarda da varlığı belgelenmiştir. Avrupa'nın büyük bölümünde ise düzenli bir tür değildir; özellikle sonbahar sonu ve kış başında ana dağılım alanının çok batısına ulaşan bireyler nadir konuk olarak görülür.

Çöl Kuyrukkakanı kompakt gövdeli, yuvarlak başlı ve genel olarak açık kum rengi görünüşlü bir kuyrukkakandır. En önemli teşhis özelliği, diğer birçok Oenanthe türündeki belirgin siyah “T” deseninin aksine kuyruğunun neredeyse bütünüyle siyah olmasıdır; yalnız kuyruk tabanının yanlarında sınırlı açık renk bulunur. Kuyruk sokumu açık krem veya kirli beyazdır ve uçuşta siyah kuyrukla güçlü kontrast oluşturur. Üreme giysisindeki erkekte baş ve sırt kum rengi, yüz ve boğaz siyahtır; kanatlar koyu, omuz tüyleri ise sırtla uyumlu biçimde açık renklidir. Bu açık omuz bölgesi, siyah boğazlı Karakulaklı Kuyrukkakanla ayrımda yararlıdır. Dişi daha tekdüze boz-kum rengindedir, yüz ve boğazdaki siyahlık genellikle yoktur; ancak yine de büyük ölçüde siyah kuyruğu teşhiste çok değerlidir. Sonbaharda erkeğin siyah yüz ve boğaz tüylerinin açık renkli taze kenarları koyu alanları kısmen örtebilir. Yerde çoğunlukla dik durur, kuyruğunu ve kanatlarını hareket ettirebilir; alçak taş, çalı veya toprak çıkıntılarını gözetleme noktası olarak kullanır. Uçuş çağrıları ince ıslıklar ile sert, kısa takırtılı seslerden oluşur; ötüşünde kısa, berrak ve hafif hüzünlü ıslık motifleri bulunabilir.

Çöl Kuyrukkakanı adına rağmen tamamen bitkisiz kum çöllerinden çok, seyrek bitki örtüsüne sahip yarı çöl ve kurak bozkır habitatlarını tercih eder. Taşlı ve kumlu düzlükler, çöl kenarları, kuru vadiler, seyrek çalılıklar, alçak bitkili step alanları ve kurak yüksek platolar tipik yaşam alanlarıdır. Orta Asya'da oldukça yüksek rakımlı kurak arazilere kadar çıkabilir. Çıplak kumullar ve bütünüyle bitkisiz çöl yüzeyleri genellikle daha az uygundur; avlanabileceği açık zeminle birlikte seyrek çalılar, taşlar ve küçük yükseltilerin bulunması önemlidir. Göç ve kış döneminde tarla kenarları, kuru tarım alanları, kıyı düzlükleri ve insan etkisindeki açık arazilerde de görülebilir. Yuva çoğunlukla yerde veya zemine çok yakın korunaklı bir boşluğa; kaya çatlağına, taş altına, küçük bir oyuk ya da terk edilmiş kemirgen yuvasına yerleştirilir. Kuru ot, ince saplar, yosun ve benzeri bitkisel malzemelerle oluşturulan yuva daha yumuşak materyalle döşenebilir. Kurak bölgelerde yağış miktarı, bitki gelişimi ve buna bağlı böcek bolluğu üreme koşullarını yıldan yıla değiştirebilir.

Çöl Kuyrukkakanı ağırlıklı olarak böcekler ve diğer küçük omurgasızlarla beslenir. Kınkanatlılar ve larvaları, sinekler, karıncalar, arılar ve diğer zar kanatlılar, çekirgeler, termitler, örümcekler ve çeşitli küçük eklembacaklılar avları arasındadır. Moğolistan'da yavru besini üzerine yapılan ayrıntılı bir çalışmada sinekler, kınkanatlı larvaları ve zar kanatlıların en sık taşınan av grupları arasında olduğu gösterilmiştir. Kuş çoğunlukla alçak bir tünekten zemini gözler, avını fark edince aşağı inerek yakalar; yerde koşarak beslenebilir ve uçan böceklerin peşinden kısa hava hamleleri yapabilir. Bazen kısa süre havada asılı kalarak avını izler. Beslenmesi mevsimsel böcek bolluğuna göre değişir; hayvansal besinin azaldığı dönemlerde az miktarda tohum ve başka bitkisel materyal de tüketebilir.